गुणवत्तापूर्ण निविष्ठांमुळे ‘मल्टिमोल मायक्रोफर्टीलायझर इंडस्ट्री’ची कृषी उद्योगक्षेत्रात वेगळी ओळख
Multimol Microfertilizer Industry: Driven by Quality
प्रस्तावना
१९९० च्या दशकात भारतीय कृषी क्षेत्र संक्रमणाच्या टप्प्यावर होते. पिकांची उत्पादकता वाढवणे, रोग-कीड नियंत्रण, शाश्वत शेतीचा अवलंब आणि शेतकऱ्यांच्या नफ्यात वाढ ही मोठी आव्हाने होती. त्या काळात बाजारपेठेत दर्जेदार आणि संशोधनाधारित कृषी निविष्ठांचा तुटवडा जाणवत होता.
अशा परिस्थितीत शेतकऱ्यांच्या प्रगतीसाठी पुढाकार घेत तीन प्रयोगशील तरुणांनी १९९४ मध्ये ‘मल्टिमोल मायक्रोफर्टीलायझर इंडस्ट्री’ ची स्थापना केली आणि कृषी उद्योगक्षेत्रात नव्या पर्वाची सुरुवात केली.
तीन प्रयोगशील मने – एका स्वप्नासाठी
कृषी पदव्युत्तर पदवीधारक लक्ष्मण डोळे, व्यवसाय व्यवस्थापन विषयातील शशिकांत शेट्टी आणि बुरशीशास्त्र (मायकॉलॉजी) विषयातील पदव्युत्तर पदवीधारक अरुण खैरनार या तिघांनी शेतीतील समस्यांचा सखोल अभ्यास करून उद्योग उभारणीचा निर्णय घेतला.
त्यांनी प्रत्येकी अडीच लाख रुपये भांडवल उभारून सिन्नर औद्योगिक वसाहतीमध्ये पहिला प्लॉट खरेदी केला. त्यांचे उद्दिष्ट स्पष्ट होते —
“शेतकऱ्यांना किफायतशीर, दर्जेदार आणि विश्वासार्ह कृषी निविष्ठा उपलब्ध करून देणे.”
संशोधन आणि प्रयोगशीलतेची भक्कम पायाभरणी
उद्योगाच्या सुरुवातीला उत्पादन सुविधा मर्यादित होत्या, परंतु स्वतःची प्रयोगशाळा उभारण्याचा संकल्प ठाम होता. महाराष्ट्र राज्य वित्त महामंडळाच्या अर्थसहाय्यामुळे ही वाट सुकर झाली.
सूक्ष्म अन्नद्रव्यांच्या वापरामुळे २५–३०% उत्पादन वाढ शक्य आहे, या अभ्यासावर आधारित पहिले उत्पादन विकसित करण्यात आले. त्या काळात अशा प्रकारचे संशोधन फार कमी कंपन्या करत होत्या.
आजही कंपनीमध्ये संशोधन, विकास आणि गुणवत्ता चाचण्या स्वतःच्या प्रयोगशाळेत केल्या जातात. ही स्वयंपूर्णता आणि गुणवत्ता नियंत्रण हीच मल्टिमोलच्या यशाची किल्ली ठरली आहे.
संकट काळातील जिद्द
१९९९–२००० च्या दुष्काळामुळे उत्पादनांची मागणी घटली आणि उद्योग आर्थिक संकटात सापडला. बँकांचे हप्ते फेडणे कठीण झाले.
मात्र संस्थापकांनी “अपयश म्हणजे शेवट नाही; तो नव्या सुरुवातीचा टप्पा आहे” या विचाराने पुन्हा उभारी घेतली. २००४ नंतर कंपनीने मागे वळून पाहिले नाही.
शेतकऱ्यांसाठी नाविन्यपूर्ण उपाय
कंपनीने सुरुवातीपासून नगदी पिकांवर लक्ष केंद्रित केले :
यानंतर सोयाबीनसारख्या पिकांसाठीही विशेष उत्पादने विकसित करण्यात आली. प्रत्येक उत्पादन शेतकऱ्यांच्या प्रत्यक्ष अनुभवावर आधारित तयार केले जाते.
शेतकऱ्यांच्या अडचणी समजून घेऊन त्यावर त्वरित उपाय शोधणे हीच कंपनीची कार्यपद्धती आहे.
महाराष्ट्रातून देशभर विस्तार
सुरुवातीला नाशिक, जळगाव आणि धुळे जिल्ह्यापुरते मर्यादित असलेले कामकाज आज मध्यप्रदेश, कर्नाटक, उत्तरप्रदेश आणि आंध्रप्रदेशपर्यंत विस्तारले आहे.
उत्पादने नावाने मागवली जातात, ही कंपनीच्या गुणवत्तेची मोठी पावती आहे.
विषमुक्त आणि शाश्वत शेतीकडे पाऊल
२०१२ मध्ये कंपनीने जैविक निविष्ठा क्षेत्रात प्रवेश केला आणि ‘गोदावरी बायोफर्टीलायझर’ हा स्वतंत्र विभाग सुरू केला.
संचालक लक्ष्मण डोळे यांनी बेल्जियममध्ये प्रशिक्षण घेत प्रो-बायोटिक तंत्रज्ञानावर आधारित उत्पादने विकसित केली.
२०१४ मध्ये १०० बिलियन प्रती ग्रॅम तीव्रतेची जिवाणू व बुरशी स्पोर-फॉर्म उत्पादने बाजारात आणण्यात आली. आज या विभागासोबत देश-विदेशातील उद्योजक कार्यरत आहेत.
शेतकऱ्यांशी थेट संवाद – विश्वासाची नाळ
-
संचालकांचे मोबाईल क्रमांक थेट शेतकऱ्यांना उपलब्ध
-
फॅक्टरी भेटीची सुविधा
-
शेत पातळीवरील मार्गदर्शन
-
चर्चासत्रे व समूह बैठकांचे आयोजन
या सर्व उपक्रमांमुळे कंपनी आणि शेतकरी यांच्यात दृढ विश्वास निर्माण झाला आहे.
संशोधन आणि जागतिक स्तरावरील कामगिरी
-
१९९८ मध्ये राज्यात प्रथमच चीलेट स्वरूपातील उत्पादने
-
१०० रासायनिक व ४० जैविक उत्पादने
-
स्वतःची माती, पान व देठ तपासणी प्रयोगशाळा
-
बी-टू-बी पद्धतीने ४५ कंपन्यांना पुरवठा
ही प्रगती म्हणजे गुणवत्ता, संशोधन आणि सातत्यपूर्ण नवोपक्रम यांचे फलित आहे.
पुरस्कार आणि गौरव
कंपनीला विविध संस्थांकडून सन्मान प्राप्त झाले आहेत, त्यामध्ये:
-
भारत सरकार विज्ञान व तंत्रज्ञान मंत्रालयाचे आघारकर रिसर्च सेंटर
-
सिन्नर तालुका औद्योगिक सहकारी वसाहत
-
जिल्हा उद्योजकता केंद्र
-
डॉ. पंजाबराव देशमुख कृषी उद्योजकता पुरस्कार
मल्टिमोलच्या यशामागील शिकवण
निष्कर्ष
मल्टिमोल मायक्रोफर्टीलायझर इंडस्ट्री ही केवळ एक कृषी कंपनी नाही, तर शेतकऱ्यांच्या विश्वासाचे प्रतीक आहे. तीन प्रयोगशील तरुणांची जिद्द, संशोधनवृत्ती आणि प्रामाणिक प्रयत्नांमुळे कंपनीने कृषी उद्योगक्षेत्रात स्वतंत्र आणि ठळक ओळख निर्माण केली आहे.
शेतकऱ्यांचा विकास, शाश्वत शेती आणि गुणवत्तापूर्ण निविष्ठा पुरवण्याचा ध्यास कायम ठेवत कंपनीची यशस्वी वाटचाल आजही सुरू आहे.
नाशिक
deepakahire1973@gmail.com
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत:
टिप्पणी पोस्ट करा