कॉर्पोरेटचा मार्ग सोडून मातीकडे वळण | From Corporate Career to Green Rural Entrepreneurship – Nature’s Bliss Story

 

कॉर्पोरेटचा मार्ग सोडून मातीकडे वळण: ‘Nature’s Bliss’ने घडवलेला ग्रामीण परिवर्तनाचा प्रवास

| From Corporate Career to Green Rural Entrepreneurship – Nature’s Bliss Story

आज अनेक तरुण मोठ्या पगाराच्या नोकरीच्या मागे धावत असताना, काही मोजके लोक असे असतात जे स्वतःच्या आरामापेक्षा समाजाचा विचार करतात.

अशाच प्रेरणादायी प्रवासाची ही कथा आहे – राहुल आणि प्रियंका देशमुख यांची.

MBA आणि IT Career सोडून गावाची निवड

MBA पदवी, IT क्षेत्रातील स्थिर करिअर आणि शहरातील सुखसोयी असताना देखील

“गावातही दर्जेदार, शाश्वत आणि नफ्याचा व्यवसाय उभा राहू शकतो”

या ठाम विश्वासावर राहुल आणि प्रियंका यांनी मनभा (ता. वाशिम) या पूर्वजांच्या गावात परतण्याचा निर्णय घेतला.

हा निर्णय केवळ व्यवसायाचा नव्हता, तर ग्रामीण भारताच्या पुनरुज्जीवनाचा होता.

---

‘Nature’s Bliss’ – स्वप्नातून साकारलेला कृषी पर्यटन आणि बांबू आधारित प्रकल्प

मनभा गावात उभा राहिला

‘Nature’s Bliss – Agrotourism & Bamboo Center’

हा केवळ पर्यटन प्रकल्प नसून हरित अर्थव्यवस्थेचा जिवंत नमुना आहे.

प्रकल्पाची वैशिष्ट्ये:

• 🌱 ५,०००+ झाडांनी नटलेले कृषिवन

• 🌿 ३००+ प्रकारच्या वनस्पती

• 🎋 बांबू लागवड, प्रक्रिया आणि उद्योग

• 🏡 ५० पर्यटकांसाठी आधुनिक निवास व्यवस्था

• 🌾 शांत, प्रदूषणमुक्त नैसर्गिक वातावरण

आज ‘Nature’s Bliss’ हे नाव

Eco-Tourism, Sustainable Farming आणि Bamboo Business Model

यासाठी ओळखले जाते.

---

पर्यटनातून रोजगार आणि गावाचे पुनरुज्जीवन

या प्रकल्पामुळे केवळ पर्यटन वाढले नाही, तर गावात रोजगाराची नवी चळवळ सुरू झाली.

• 👨‍🌾 ६ युवकांना थेट रोजगार

• 🧑‍🔧 ३०+ लोकांना अप्रत्यक्ष काम

• 💰 स्थानिक लोकांमार्फत कोट्यवधी रुपयांची कामे

• 🔄 गावातच पैसा फिरणारे आर्थिक चक्र

यामुळे मनभा गाव स्वावलंबी आणि प्रेरणादायी मॉडेल बनत आहे.

---

राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावर गौरव

‘Nature’s Bliss’ च्या कामाची दखल केवळ स्थानिक पातळीवरच नाही, तर राष्ट्रीय स्तरावरही घेतली गेली आहे.

🏆 मिळालेले पुरस्कार:

1. Krushithon 2023 – Best Agrotourism Center Award
   (नाशिक येथे, अभिनेता मिलिंद गुणाजी यांच्या हस्ते)

2. “Unsung Hero / Change Maker Award – 2025”
   (IIM नागपूर येथे)
   आयोजक – GAME, United Nations, British High Commission, IIM Nagpur

हे पुरस्कार म्हणजे

ग्रामीण भागातही जागतिक दर्जाचं काम शक्य आहे याचा ठोस पुरावा आहे.

---

Bamboo आधारित हरित अर्थव्यवस्थेचा चेहरा

राहुल देशमुख हे केवळ Agrotourism उद्योजक नाहीत, तर

ते Bamboo Farmer, Social Entrepreneur आणि Policy Contributor देखील आहेत.

ते सक्रियपणे काम करत आहेत:

• 🌍 Bamboo-based Green Economy

• 🌱 शेतकरी-उद्योजक नेटवर्क

• 🏗️ Bamboo pellets, charcoal, crash barrier, tree guards

• 🤝 Government departments व NGOs सोबत धोरणात्मक सहकार्य

त्यांचा उद्देश स्पष्ट आहे –

👉 “बांबूच्या माध्यमातून ग्रामीण भारत समृद्ध करणे.”

---

निष्कर्ष : गावातच भविष्य आहे

‘Nature’s Bliss’ ही केवळ यशोगाथा नाही,

तर तरुणांसाठी एक दिशा आहे.

👉 नोकरी सोडून पळून जाण्याची कथा नाही

👉 तर गावात राहून देश उभारण्याची कथा आहे

आज जेव्हा शाश्वत विकास, हरित अर्थव्यवस्था आणि ग्रामीण रोजगार यावर चर्चा होते,

तेव्हा Nature’s Bliss हा प्रकल्प जिवंत उदाहरण म्हणून समोर उभा राहतो.

---

© दीपक केदू अहिरे

नाशिक 

deepakahire1973@gmail.com

www.ahiredeepak.blogspot.com

www.digitalkrushiyog.com

digitalkrushiyog@gmail.com

******************************************

Telegram :

https://t.me/swakavyankur

******************************************

Facebook :

https://www.facebook.com/profile.php?id=100009110946515&mibextid=ZbWKwL

******************************************

Instagram : 

https://instagram.com/deepakahire1973?igshid=ZDdkNTZiNTM=

******************************************

YouTube :

https://youtube.com/@digitalkrushiyog?si=aEWNx_d4zPc7HVJ5

https://www.youtube.com/@Swa-kavyankur

******************************************

Quora :

https://mr.quora.com/profile/Deepak-Ahire-5?ch=10&oid=1651193170&share=74b6a2ed&srid=hZHxKh&target_type=user

******************************************

Koo :

https://www.kooapp.com/profile/दीपक1N673

******************************************

Pintrest:

https://pin.it/4lDhARatM

******************************************

Share chat :

https://sharechat.com/profile/ahiredeepak?d=n

******************************************

Twitter :

@DeepakA86854129

******************************************

Website :

https://ahiredeepak.blogspot.com/?m=

******************************************

बहुआयामी उद्योग : मधमाशीपालन I Beekeeping–A Multi-Dimensional Agro-Based Industry

बहुआयामी उद्योग : मधमाशीपालन — ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला चालना देणारा सर्वोत्कृष्ट नैसर्गिक व्यवसाय
Beekeeping – A Multi-Dimensional Agro-Based Industry

प्रास्ताविक : मधमाशी – मानवजातीला लाभलेले वरदान

मधमाशी हे निसर्गाने मानवाला दिलेले सर्वश्रेष्ठ वरदान आहे. फुलांतील मकरंद आणि पराग गोळा करताना त्या फुलांना हानी पोहोचवत नाहीत. उलट परागीभवनाद्वारे झाडांची वाढ आणि प्रजनन सुधारतात. पण आजही अनेक शेतकरी मधमाशीपालनाविषयी गैरसमज बाळगतात आणि या उद्योगाकडे दुर्लक्ष करतात.

---

मधमाशीपालन म्हणजे काय?

मध उत्पादन, मेण, पराग, प्रोपोलीस, राजान्न यांसारखी महत्त्वाची उत्पादने मिळवण्यासाठी विशिष्ट लाकडी पेटीत मधमाशींचे संगोपन व व्यवस्थापन करणे म्हणजे मधमाशीपालन.

---

1. नैसर्गिक मधमाश्या आणि पाळीव मधमाश्या

आपल्याला झाडांवर आढळणारी आग्या किंवा फुलोरी मोहोळ सर्वसामान्यांना परिचित आहेत. पण पाळता येणारी सातेरी जात (Apis cerana indica) ही पाळीव मधमाशी सर्वाधिक उपयुक्त आहे. वनवासी लोक पारंपरिक पद्धतीने मध गोळा करत असले तरी त्या तंत्रामुळे मोहोळांचा नाश होतो. म्हणूनच वैज्ञानिक पद्धतीने लाकडी पेट्यांत मधमाशा पाळणे फायदेशीर ठरते.

---

2. लाकडी पेट्यातील आधुनिक मधमाशीपालन

लाकडी पेट्या (Bee Boxes) मधील पोळ्यांचे व्यवस्थापन करून मोहोळाचे संरक्षण करता करता दर्जेदार मध मोठ्या प्रमाणात मिळतो. या पेट्या शेतात ठेवता येतात आणि परागीभवनामुळे पिकांची वाढ २५–३०% पर्यंत वाढते.

---

3. सर्व वयोगटाला करता येणारा व्यवसाय

हा व्यवसाय लहानांपासून वृद्धांपर्यंत सर्वांना सहज करता येतो.

• फुलोरा असताना शेतात

• फुलोऱ्यानंतर जंगल किंवा बागांमध्ये
  अशी स्थलांतर व्यवस्था करून वर्षभर मध उत्पन्न मिळवता येते.

---

4. आवश्यक साधनसामग्री

• लाकडी बी बॉक्स

• धूम्रयंत्र (Smoker)

• संरक्षक जाळी (Bee veil)

• सुरी/पटाशी

• मेणपत्री बनविण्याचे यंत्र

• मध निष्कासन यंत्र (Honey Extractor)

या वस्तुस्थानिक शेतकऱ्यांसाठी लघुउद्योग म्हणूनही बनवता येतात.

---

5. मोहळाची खरेदी आणि वाढ

मोहळ मिळवण्याचे तीन मार्ग:

1. इतर मधपाळांकडून खरेदी

2. शासकीय योजना व बोर्डमार्फत

3. स्वतः जंगलातून मिळवून वैज्ञानिक पद्धतीने संगोपन

एका निरोगी मोहळात —

• ५–७ मेणपोळ्या

• ८,०००–१०,००० प्रौढ मधमाश्या

• अंडी, आळ्या, पुप्या, तरुण राणीमाशी
  असणे आवश्यक आहे.

पुढील फुलोऱ्याच्या हंगामात राणीमाश्या आणि नरमाश्यांच्या पैदासीमुळे मोहळाची संख्या वाढवता येते.

---

6. मधुबनाची (Bee Yard) निवड आणि नियोजन

मधुबन सुरू करण्यासाठी:

• १ किमी परिसरात फुलोरा देणारी झाडे/पिके

• पाण्याचा स्रोत

• सावली

• मानव/प्राणी व्यत्ययापासून सुरक्षित जागा आवश्यक.

शेतपिकांसाठी एकरी ५–७ मोहोळे पुरेसे मानले जातात.

---

7. भारतातील मधमाशीपालनासाठी अनुकूल प्रदेश

भारताचे हवामान अत्यंत विविधतापूर्ण असल्याने काश्मीरपासून केरळपर्यंत सर्वच राज्यांत मधमाशीपालन यशस्वी आहे. विशेषतः:

• महाराष्ट्र (सह्याद्री, विदर्भ, खानदेश, कोकण)

• पंजाब

• हिमाचल

• आसाम

• कर्नाटक

---

8. मधमाशीपालनाचे वैज्ञानिक महत्त्व

प्रख्यात वैज्ञानिक अल्बर्ट आइन्स्टाइन यांच्या मते,

“मधमाशा नष्ट झाल्या तर मानवजात फारतर चार वर्षेच टिकेल.”

कारण परागीभवन थांबल्यास अन्नोत्पादन ठप्प होईल. त्यामुळे मधमाश्या म्हणजे अन्नसुरक्षेचा पाया आहेत.

---

9. मधमाशीपासून मिळणारी उत्पादने

1. मध (Honey)

2. मेण (Beeswax)

3. परागकण (Pollen)

4. प्रोपोलीस

5. राजान्न (Royal Jelly)

6. दंश विष (Bee Venom)

या सर्व उत्पादनांना आयुर्वेद, औषधनिर्मिती, कॉस्मेटिक उद्योगात प्रचंड मागणी आहे.

---

10. परागीभवनामुळे शेती उत्पादनात वाढ

मधमाशीपालनामुळे पिकांची:

• फळधारणा वाढते

• दर्जा सुधारतो

• उत्पादन ३०–५०% वाढू शकते

यामुळे शेतकऱ्यांचे उत्पन्न थेट वाढते.

---

11. मधमाशीपालनातून रोजगार

हा बहुआयामी उद्योग असल्याने मोठ्या प्रमाणात रोजगारनिर्मिती होते:

• पेटी निर्मिती

• मोहळ संगोपन

• प्रशिक्षित मधपाळ

• मध गोळा करणारे मजूर

• मध प्रक्रिया व पॅकिंग

• विपणन व ब्रँडिंग

• परागीभवनासाठी मोहोळ भाड्याने देणे

लहान, मध्यम किंवा मोठ्या प्रमाणात उद्योजक हा व्यवसाय सुरू करू शकतो.

---

12. मधमाशीपालनाचे फायदे

• कमी गुंतवणूक

• कमी जागा लागते

• नैसर्गिक, रसायनमुक्त उत्पादन

• शाश्वत रोजगार

• पर्यावरण संरक्षण

• शेती पिकांच्या वाढीस चालना

• ग्रामीण महिलांसाठी उपयुक्त रोजगार

---

13. मधमाश्यांची स्वसंरक्षण क्षमता

मधमाश्या आपल्या मधपाळाला मित्र मानतात; त्यामुळे डंख देत नाहीत.

पण ज्याने पोळ्याला त्रास दिला त्याचा फेरोमोन गंध ओळखून त्या तत्काळ हल्ला करतात.

म्हणून योग्य तंत्रज्ञान आणि सावधानता हा सुरक्षित व्यवसायाचा आधार आहे.

---

14. मधाचे औषधी गुण

• antibacterial गुणधर्म

• जखम भरण्यास मदत

• सर्दी-खोकला

• पचन सुधारणा

• रोगप्रतिकारशक्ती वाढ

आयुर्वेदानुसार मध एक 'बहुगुणी औषध' मानले जाते.

---

निष्कर्ष

मधमाशीपालन हा कमी खर्चात, कमी जागेत, वर्षभर करता येणारा, रोजगार आणि शेती उत्पादन वाढवणारा सर्वोत्तम नैसर्गिक उद्योग आहे. ग्रामीण उद्योजकतेसाठी हा एक उत्तम, शाश्वत आणि नफादायक पर्याय आहे.

---

🟩 FAQ (Friendly Questions)

1) मधमाशीपालन सुरू करण्यासाठी किती गुंतवणूक लागते?

प्रारंभी ५–१० मोहोळांसाठी २०,000 ते 35,000 रुपये खर्च येतो.

2) मधमाशीपालनासाठी किती जागा लागते?

अतिशय कमी—बी बॉक्स ठेवण्यासाठी १०×१० फूट जागा पुरेशी.

3) मध उत्पादन कधी मिळते?

हंगामानुसार वर्षात २–३ वेळा मध काढता येतो.

4) शेतात मधमाश्या ठेवल्याने काय फायदा होतो?

परागीभवन वाढते, पिकांची वाढ व उत्पादन ३०–५०% पर्यंत वाढते.

5) मधमाशीपालन महिलांना करता येते का?

होय, हा कमी कष्टाचा, सुरक्षित, घरबसल्या करता येणारा उद्योग असल्यामुळे महिलांसाठी उत्तम आहे.

6) कोणत्या झाडांना मधमाशा सर्वाधिक आकर्षित होतात?

तिळ, मोहरी, सूर्यफूल, जांभूळ, बाभूळ, करंजी, फळबागा, भाजीपाला फुलोरा.

© दीपक केदू अहिरे

नाशिक 

deepakahire1973@gmail.com

www.ahiredeepak.blogspot.com

www.digitalkrushiyog.com

digitalkrushiyog@gmail.com

******************************************

Telegram :

https://t.me/swakavyankur

******************************************

Facebook :

https://www.facebook.com/profile.php?id=100009110946515&mibextid=ZbWKwL

******************************************

Instagram : 

https://instagram.com/deepakahire1973?igshid=ZDdkNTZiNTM=

******************************************

YouTube :

https://youtube.com/@digitalkrushiyog?si=aEWNx_d4zPc7HVJ5

https://www.youtube.com/@Swa-kavyankur

******************************************

Quora :

https://mr.quora.com/profile/Deepak-Ahire-5?ch=10&oid=1651193170&share=74b6a2ed&srid=hZHxKh&target_type=user

******************************************

Koo :

https://www.kooapp.com/profile/दीपक1N673

******************************************

Pintrest:

https://pin.it/4lDhARatM

******************************************

Share chat :

https://sharechat.com/profile/ahiredeepak?d=n

******************************************

Twitter :

@DeepakA86854129

******************************************

Website :

https://ahiredeepak.blogspot.com/?m=

******************************************

शेतकरी उत्पादक कंपनी : स्थापना, फायदे आणि योजना | Farmer Producer Company Guide

शेतकरी उत्पादक कंपनी : स्थापना,फायदे आणि योजना
Farmer Producer Company Guide

शेतकरी उत्पादक कंपनी (एफपीसी: फार्मर प्रोड्युसर कंपनी) स्थापन करण्याची प्रक्रिया कंपनी कायदा २०१३  नुसार केली जाते. ही कंपनी शेतकऱ्यांनी स्वतः स्थापन करून चालवायची असते आणि याचा मुख्य उद्देश म्हणजे शेतकऱ्यांच्या उत्पादनाला बाजारपेठ मिळवून देणे हा आहे. 

    प्रक्रिया, साठवण, विक्री यामधून अधिक नफा मिळवणे हा उद्देश आहे. एक एकट्या शेतकऱ्याने प्रयत्न करण्यापेक्षा सर्व सदस्यांनी मिळून प्रयत्न केल्यास शेतकऱ्यांना मोठा फायदा होत असल्याचे अनेक उदाहरणे आहेत. निविष्ठा खरेदी, यंत्राचा वापर, काढणी, प्रक्रिया, साठवणूक, पॅकिंग, ब्रॅण्डिंग, विपणन सुविधा लाभ शेतकरी उत्पादक कंपनीच्या सदस्यांना मिळतो. 

शेतकरी उत्पादक कंपनीची स्थापना

  शेतकरी उत्पादक कंपनी स्थापना करण्यासाठी किमान १० व्यक्ती (शेतकरी) किंवा २ प्रोड्युसर इन्स्टिट्यूशन्स (उत्पादक संस्था) सदस्य असणे आवश्यक आहे. सर्व सदस्य शेतकरी किंवा कृषी उत्पादनाशी संबंधित असावेत. नोंदणीसाठी किमान ५ संचालक लागतात. वैयक्तिक उत्पादक शेतकरी अथवा उत्पादक संस्था  फक्त कंपनीचे सभासद होऊ शकतात. अधिकृत भांडवल साधारण एक लाखापासून सुरुवात करता येते.

आवश्यक कागदपत्रे

  शेतकरी उत्पादक कंपनी स्थापनेसाठी आवश्यक कागदपत्रे लागतात त्यात सदस्य / संचालकांची कागदपत्रात आधार कार्ड, पॅन कार्ड, २ पासपोर्ट साईज फोटो, राहण्याचा पुरावा (विज बिल/ रेशन कार्ड /मतदान ओळखपत्र), जमीन ७/१२ उतारा (शेतकरी असल्याचा पुरावा) कंपनीसाठी : कंपनीचे नाव (३ पर्याय तयार ठेवावेत), नोंदणीसाठी पत्ता पुरावा (विज बिल / मालमत्ता कर पावती / भाडे करार) ही कागदपत्रे लागतात. 

नोंदणीची प्रक्रिया

  कंपनीचे नाव आरक्षण पोर्टलवर रिझर्व्ह युनिक नेमद्वारे करावे लागते  नंतर डिजिटल सिग्नेचर मिळवणे  गरजेचे आहे.  हे सर्व संचालकांसाठी आवश्यक असते, त्यानंतर डीन म्हणजेच डायरेक्टर आयडेंटीफिकेशन नंबर मिळवणे गरजेचे असते. नंतर इनकॉर्पोरेशन फॉर्म भरून सबमिट करावा यात एमओए (मेमोरँडम ऑफ असोसिएशन) आणि एओए (आर्टिकल्स ऑफ असोसिएशन) तयार करतात. रजिस्ट्रार ऑफ कंपनीजकडून प्रमाणपत्र मिळते. यानंतर कंपनी कायदेशीररीत्या अस्तित्वात येते. कंपनीसाठी कर विभागाकडून पॅन व टॅन काढता येतो. कंपनीच्या नावाने बँक खाते उघडता येते. 

स्थापनेनंतर करावयाच्या गोष्टी

  शेतकरी उत्पादक कंपनीची जीएसटी नोंदणी (जर व्यवहार ४० लाखांपेक्षा जास्त किंवा उत्पादन प्रक्रियेशी संबंधित असेल तर) करावी. कृषी विभाग, नाबार्ड, एसएफएसी इ. संस्थेकडून अनुदान / योजना अर्ज करावा. व्यवसाय योजना (बिझनेस प्लॅन) तयार करावा जसे कि  उत्पादन खरेदी, प्रक्रिया, विक्री, मार्केटिंग याविषयी करावा. 

एफपीसी स्थापनेचे फायदे

  शेतकरी उत्पादक कंपनी सदस्यांना मिळणारा नफा डिव्हिडंड स्वरूपात वाटला जातो.कर्ज, अनुदान, प्रशिक्षण, मार्केट लिंकेज यामध्ये सरकारी मदत मिळते. उत्पादन प्रक्रिया, पॅकेजिंग, ब्रँडिंग करून जास्त दरात विक्री करता येते.शेतकरी उत्पादक कंपनीसाठी (एफपीसी) केंद्र व राज्य सरकारतर्फे अनेक विशेष सहाय्य योजना उपलब्ध आहेत. या योजनांमधून आर्थिक अनुदान, कर्ज, प्रशिक्षण, मार्केटिंग व इन्फ्रास्ट्रक्चर विकासासाठी मदत मिळते.

शेतकरी उत्पादक कंपनीसाठी प्रमुख योजना

१) एसएफएसी (स्मॉल फार्मर्स ऍग्री बिझनेस कॉन्सोर्टियम) केंद्र शासनाकडून इकॉनॉमिक असिस्टन्स स्कीम या अंतर्गत एफपीसीला १५ लाखांपर्यंत मॅचिंग इक्विटी ग्रांट मिळते. क्रेडिट ग्यारंटी फंड स्कीम अंतर्गत कोलॅटरल-फ्री कर्जाची हमी मिळते.याचा उद्देश हा लहान व सीमांत शेतकऱ्यांना एकत्र आणून व्यवसायात मदत करणे हा आहे. अधिक माहितीसाठी कृषी मंत्रालय भारत सरकारच्या sfacindia.com या वेबसाईटला भेट द्यावी. 

२) नाबार्ड सहाय्य योजना अंतर्गत एफपीसी स्थापन व चालवण्यासाठी प्रोत्साहन निधी दिला जातो. प्रशिक्षण, क्षमता विकास, व्यवसाय योजना तयार करणे, इन्फ्रास्ट्रक्चर बांधणे यासाठी आर्थिक मदत केली जाते. ही मदत नाबार्ड प्रोड्युसर ऑर्गनायझेशन डेव्हलपमेन्ट फंड (पीओडीएफ) अंतर्गत केली जाते. 

३) कृषी मंत्रालय – केंद्र शासनामार्फत फॉर्मेशन अँड प्रोमोशन ऑफ १०,००० एफपीओ  स्कीम (२०२०-२५) अंतर्गत देशभर १०,००० FPO स्थापन करण्याचे उद्दिष्ट आहे. प्रत्येक एफपीओला ५ वर्षेपर्यंत वार्षिक ₹१८ लाख पर्यंतचे आर्थिक सहाय्य (व्यवस्थापन, पगार, भाडे इत्यादीसाठी) देण्यात येणार असून अतिरिक्त ₹२ कोटीपर्यंत कार्यभांडवल व पायाभूत सुविधा कर्ज मिळणार आहे. 

४) महाराष्ट्र शासनाच्या  योजनेअंतर्गत महात्मा ज्योतिराव फुले शेतकरी उत्पादन संस्था योजना राबविण्यात येते. राज्यातील एफपीसीला नोंदणी शुल्क, प्रशिक्षण व व्यवसाय योजना तयार करण्यासाठी मदत या योजनेअंतर्गत दिली जाते. महाराष्ट्र कृषी व्यवसाय विकास प्रकल्प (मॅग्नेट) अंतर्गत मार्केट लिंकेज, प्रोसेसिंग, पॅकेजिंग, ब्रँडिंग यासाठी अनुदान मिळते. राज्य कृषी विभागाचे क्लस्टर विकास कार्यक्रम अंतर्गत  विशेष पिकांसाठी गट आधारित मदत मिळते. 

५) नॅशनल को-ऑपरेटिव्ह डेव्हलपमेंट कॉर्पोरेशन (एनसीडीसी) तर्फे कृषी प्रक्रिया उद्योग, गोदाम, कोल्ड स्टोरेज, वाहतूक यासाठी कर्ज व अनुदान मिळते.   

६) इतर योजना व मदत स्रोत लक्षात घेता अपेडातर्फे निर्यातक्षम कृषी उत्पादनांसाठी प्रक्रिया, पॅकेजिंग व निर्यात प्रोत्साहन मिळते. एमआयडीएच तर्फे बागायती उत्पादक एफपीसीला पायाभूत सुविधा अनुदान मिळत असून पीएम फॉर्मलायझेशन ऑफ मायक्रो फूड इंटरप्रिंसेस तर्फे  एफपीसीला ३५ टक्के पर्यंत कॅपिटल सबसिडी मिळते. 

काही यशस्वी शेतकरी उत्पादक कंपन्या

१) नाशिक येथील सह्याद्री फार्मर्स प्रोड्युसर कंपनीची स्थापना २०१० मध्ये झाली असून एकात्मिक फळे व भाज्या मूल्य साखळी प्रणाली: ताज्या आणि प्रक्रिया केलेल्या उत्पादनांसाठी पॅक हाऊस, कोल्ड स्टोरेज कॉम्प्लेक्स, सॅप बेस्ड ट्रेसीबिलिटी प्रणाली यांसह संपूर्ण व्हॅल्यू चेन विकसित केली आहे. या कंपनीत ३०,००० हून अधिक शेतकरी सदस्य असून सुमारे ३०,००० एकर क्षेत्र आहे. यात विविध फळभाजी उत्पादन (द्राक्ष, टोमॅटो, इ.) यावर आधारित उत्पादन प्रणाली विकसित केली असून २०२३-२४ या आर्थिक वर्षात सह्याद्री शेतकरी उत्पादक कंपनीची उलाढाल १५३० कोटींपर्यंत वाढली आहे. भारतातील ही अग्रगण्य एफपीसी म्हणून ओळखली जाते. 

२) बुलढाणा येथील जय सरदार फार्मर प्रोड्युसर कंपनी स्थापन झाल्यानंतर एका वर्षाच्या आतच त्यांनी कामगिरीने खास स्थान प्राप्त केले.त्यांनी मार्केट बेस्ड इन्स्ट्रुमेंट्सचा उपयोग करून मूल्य जोखीम (price risk) हाताळण्याचे यशस्वी प्रयत्न सुरू केले. तसेच कंपनीची सदस्यसंख्याही वाढवली. भविष्यात नाबार्डकडून २००० चौ फूट गोदाम बांधण्यासाठी मदत मिळवली. 

३)पुणे जिल्ह्यातील जुन्नर तालुक्यातील धांगरवाडी येथील कृषिजीवन ऍग्रो फार्मर्स प्रोड्युसर कंपनी असून महाराष्ट्रातील पहिली अशी  एफपीओ जी  पीपीपी (पब्लिक–प्रायव्हेट- पार्टनरशिप) मॉडेलवर कार्य करते. हे मॉडेल सरकार, खाजगी संस्थांसह कार्य करून विकास करत आहे. 

४) नाशिक जिल्ह्यातील सिन्नर येथील सावित्रीबाई फुले फार्मर प्रोड्युसर कंपनीची स्थापना ६ मे २०१६ रोजी झाली असून युवा मित्र संस्थेच्या पुढाकाराने नाबार्डच्या आर्थिक साहाय्याने ही एफपीसी सुरू करण्यात आली. महिलांना शेळीपालनाच्या माध्यमातून आर्थिकदृष्ट्या सबल करणे हा या एफपीसीचा उद्देश आहे. या कंपनीत २,००० महिला सदस्य आणि ६८८ भागधारक असून १५,००० शेळ्या आहेत, ज्यामध्ये मुख्यतः उस्मानाबादी आणि संगमनेरी जातींचा समावेश आहे. शेळ्यांचे दूध व अन्य उत्पादनांची विक्री ब्रँड “सावि”अंतर्गत विकली जातात 

       याव्यतिरिक्त वनश्री फार्मर्स प्रोड्युसर कं.(नंदुरबार), ग्रीनअप फार्मर प्रोड्युसर कं.(अहिल्यानगर), कृषी नवकल्पना फार्मर प्रोड्युसर कं. (जुन्नर, पुणे), इगतपुरी तालुका फार्मर्स  प्रोड्युसर कं.(इगतपुरी), पुरंदर हायलँड्स फार्मर प्रोड्युसर कं (पुरंदर, पुणे), विरांगणा महिला शेतकरी उत्पादक कंपनी (मालेगाव), वनराज फार्मर प्रोड्युसर कं (पेठ,नाशिक), कृषक स्वराज स्पाईसेस शेतकरी उत्पादक कंपनी लि.(चंद्रपूर), आदर्श ऍग्री फार्मर प्रोड्युसर कं (शिरूर,पुणे) या शेतकरी उत्पादक कंपन्यांचे काम वाखाणण्याजोगे आहे. महाराष्ट्र राज्य ग्रामीण आजीविका मिशन अंतर्गत १५ महिला एफपीसी स्थापन केल्या आहेत. 

   महाराष्ट्रातील या प्रातिनिधिक शेतकरी उत्पादक  कंपन्या कशा स्वरूपात काम करतात, त्यांची उद्दिष्टे कशी साध्य करतात आणि शेतकरी सदस्यांसाठी कशा लाभदायक ठरतात हे स्पष्ट करतात. जागतिक स्पर्धेत यशस्वी होण्यासाठी शेतकऱ्यांनी संघटित होणे गरजेचे आहे. शेतकरी उत्पादक कंपनीच्या माध्यमातून हे संघटन होऊन शेतकरी सक्षम होऊ शकतो याचा मला विश्वास वाटतो.

© दीपक केदू अहिरे

नाशिक 

deepakahire1973@gmail.com

www.ahiredeepak.blogspot.com

www.digitalkrushiyog.com

digitalkrushiyog@gmail.com

******************************************

Telegram :

https://t.me/swakavyankur

******************************************

Facebook :

https://www.facebook.com/profile.php?id=100009110946515&mibextid=ZbWKwL

******************************************

Instagram : 

https://instagram.com/deepakahire1973?igshid=ZDdkNTZiNTM=

******************************************

YouTube :

https://youtube.com/@digitalkrushiyog?si=aEWNx_d4zPc7HVJ5

https://www.youtube.com/@Swa-kavyankur

******************************************

Quora :

https://mr.quora.com/profile/Deepak-Ahire-5?ch=10&oid=1651193170&share=74b6a2ed&srid=hZHxKh&target_type=user

******************************************

Koo :

https://www.kooapp.com/profile/दीपक1N673

******************************************

Pintrest:

https://pin.it/4lDhARatM

******************************************

Share chat :

https://sharechat.com/profile/ahiredeepak?d=n

******************************************

Twitter :

@DeepakA86854129

******************************************

Website :

https://ahiredeepak.blogspot.com/?m=

******************************************

भरड धान्य प्रक्रिया उद्योगातून घडलेले यश : समृद्धी अॅग्रो ग्रुपच्या सौ. सरोजिनी फडतरे यांची प्रेरणादायी कथा I Multigrain Processing Success Story – Sau. Sarojini Fadtare

भरड धान्य प्रक्रिया उद्योगातून घडलेले यश : समृद्धी अॅग्रो ग्रुपच्या सौ. सरोजिनी फडतरे यांची प्रेरणादायी कथा  

Multigrain Processing Success Story – Sau. Sarojini Fadtare

           "कृषिमू्ल ही जीवनम्" या उक्तीनुसार भारतीय संस्कृती विकसित झाली आहे. म्हणूनच शेती ही भारतातील शेतकऱ्याची जीवनशैली म्हणून ओळखली जाते. भारताला वैविध्यपूर्ण हवामानाच्या देणगीमुळे भारत नेहमी कृषीप्रधान देश राहिला आहे. भरड धान्याचा विचार करता भारतामध्ये ८०पेक्षा जास्त जाती आपल्या आहाराचा भाग आहेत.  हरितक्रांतीच्या काळामध्ये भरड धान्याची लागवड मागे पडली. त्यावेळी आव्हान होते ते म्हणजे जनतेची भूक भागविणे. याच काळात तांदूळ आणि गहु आयात करण्यात येवून त्याला सरकारचे धोरणात्मक सहकार्य मिळाले. यामुळे भरड धान्य आहारातून हळु हळू मागे पडले. गहु आणि तांदूळ याच्यावरील संशोधन, जागरूकता, खप, उत्पादन विकास जसा झाला तसा इतर भरड धान्याचा झाला नाही. सार्वजनिक वितरण व्यवस्था ही गहु आणि तांदूळ यांच्यासाठी पूरक झाली. त्यामुळे भरड धान्य ही गरिबांचा सामाजिक सामना करीत राहिली. हळू हळू भरडधान्याची लागवडही मंदावत गेली.

पोषक धान्ये

       आज समाजामध्ये व्हिटॅमिन बी १२, व्हिटॅमिन ई, तंतुमय पदार्थ, पौष्टिक मूल्य यांसारख्या अनेक कारणांनी आहारात कमतरता आली, त्यामुळेच जीवनशैलीचे अनेक आजार जसे की मधुमेह, रक्तदाब, संधिवात, पित्त, हार्ट समस्या दिसून येतात. या समस्येवर मात करण्यासाठी व भारताचे आरोग्य सुधारण्यासाठी भरड धान्याला, त्याचे पैष्टिकतेचे महत्व ओळखून भारत सरकारने पोषक धान्ये म्हणून राजपत्रात प्रसिद्ध केले आहे.

          

महाराष्ट्राचा विचार करता, मराठवाडा, विदर्भ आणि पश्चिम भागात ज्वारी, बाजरी मोठ्या प्रमाणात घेतली जाते. कोकण, सह्याद्री पर्वताच्या रांगा यामध्ये प्रामुख्याने नाचणी, वरी यासारखी पिके घेतली जातात. बदलती जीवनशैली, खाण्याच्या सवयी यामुळे मागील तीन दशकांपासून ज्वारी, बाजरी, नाचणी हे मुख्य अन्न म्हणून खाण्यात कमी येत आहे. याला कारण वाढतं शहरीकरण, औद्योगिकरण, मॉडर्न संस्कृतीचे अनुकरण, आणि यात भर म्हणून की काय शासन स्तरावरून फक्त गहु आणि तांदूळ यांच्यासाठी प्रोत्साहन देणे. अशा प्रकारे भरड धान्य आहारातून हळु हळु कमी झाले आहे.      

       

पुढील येणारे २०२३ हे वर्ष संयुक्त राष्ट्रसंघाने जागतिक भरड धान्य वर्ष म्हणून साजरे होत आहे. त्या अनुषंगाने महाराष्टातील उद्योजकांना मोठ्या प्रमाणात संधी चालून आल्या आहेत. शेजारील राज्यांमध्ये भरड धान्याचा मोठ्या प्रमाणात प्रचार व प्रसार झाला तसा तो महाराष्ट्रात झाला नाही. आज आपल्या येथे बोटावर मोजण्याइतके भरड धान्य प्रक्रिया प्रकल्प आहेत. त्यामुळेच महाराष्ट्रात मोठ्या प्रमाणात संधी आहेत. जागतिक बाजापेठेतील वाढत्या ग्लूटेन फ्री पदार्थांमुळे भरड धान्यात प्रचंड मोठी संधी आहे.कोरोनानंतरच्या काळात आरोग्याविषयी भरपूर जागरूकता निर्माण झाली आहे. भरड धान्यात असलेल्या पोषक तत्वामुळेच प्रक्रियायुक्त उत्पादनांना मागणी वाढली आहे. म्हणूनच या संधीचा फायदा घेत तरुणांनी पुढाकार घेतला पाहिजे.

भरड धान्याचे फायदे

       भरड धान्याचे खूप मोठे फायदे आहेत. फायबरचे प्रमाण अधिक असल्याने मधुमेह,रक्तदाब आणि कोलेस्टेरॉल कमी करण्यास मदत करते. प्रथिनाचे प्रमाण अधिक आहे.  भरड धान्य कमी कालावधीत तयार होत असल्याने दुष्काळ सहन करण्याची ताकद त्याच्यात असते त्यामुळं ती शेतकरी बांधवासाठी फायदेशिर आहेत. 

    हीच संधी लक्षात घेऊन महाराष्ट्रात कृषी विभागाने भरड धान्य विकास कार्यक्रमाची योजना २०१२ साली सुरू झाली. ज्वारी, बाजरी, नाचणी यासारखे भरडधान्यावर प्रक्रिया करून विविध उत्पादने तयार व्हावीत. यासाठी भरड धान्य विकास योजना सुरू करण्यात आली. या योजनेविषयी अधिक माहिती घेता भरड धान्यापासून काही प्रक्रियायुक्त उत्पादने बनवण्याची कल्पना अहमदनगर जिल्ह्यातील राहुरी तालुक्यातील देवळाली प्रवरा येथील सौ. सरोजिनी तात्यासाहेब फडतरे यांनी सुचली. या क्षेत्रात नावीन्य असले तरी त्यात व्यवसायाच्या मोठ्या संधी निर्माण होऊ शकतील असा विश्वास सौ. फडतरे यांनी व्यक्त केला आणि व्यवसायाची मुहर्तमेढ रोवली.पूर्ण वेळ मैदानात उतरण्याचा निर्णय घेतला.

समृध्दी अॅग्रोची भरड धान्य प्रक्रिया

       

समृद्धी अॅग्रो समूहाने २०१० पासून भरड धान्यप्रक्रिया सुरू केली. उत्पादनाच्या चवीशी कोणतीही तडजोड न करता भारताला निरोगी आणि तंदुरुस्त बनवण्याच्या प्रयत्नात समृद्धी अॅग्रो ग्रुपने नेहमी अस्सल आणि शुद्ध सेंद्रिय उत्पादने आणण्याचे मिशन ठेवले त्यादृष्टीने आम्ही झपाटल्यागत कामाला लागलो असल्याचे सौ. फडतरे यांनी स्पष्ट केले. संघर्षातून समृद्धीकडे वाटचाल सुरू केली. ही वाटचाल करत असताना अनेक अडचणींना तोंड द्यावे लागले. 

संसाराचा व्याप वाढल्याने पतीच्या महाविद्यालयाच्या नोकरीच्या पगारात पुरेनासे झाले. म्हणून सरळगाव सोडले आणि थेट हैद्राबाद येथे ई टीव्हीच्या अन्नदाता या नियतकालिकात ते उपसंपादक म्हणून रूजू झाले. २००६ ते २००८ ह्या दोन वर्षात हैद्राबादमधली भाषा आणि खाद्य संस्कृती यांचा मेळ काही बसेना. खूप दूर आल्यासारखी भावना सतत व्हायची म्हणून तिथेही राजीनामा देऊन पुण्यात एक कृषीविषयक नियतकालिकात पतीनी उपसंपादक म्हणून काम सुरू केले. शेती प्रक्रिया उद्योग चालू करावा असे मला वाटायचे. आयुष्यात काहीतरी नविन करण्याचं पक्क केलं.

         

उद्योजक होण्याचं पहिलं पाऊल उचलल्याचे सौ. फडतरे यांनी सांगितले. मी २०१० साली घरूनच ज्वारी, बाजरी, नाचणी आणि गहू पिठांची विक्री सुरु केली. पिठाची डिलिव्हरी पती कामावर जाताना देत असत असे रूटीन चालू केले. पतीचे  बचत गटांना प्रॉडक्ट बनवण्याचे आणि मार्केटिंगचे प्रशिक्षण देण्याचे काम होते. ह्या कामात त्यांच्या खूप ओळखी झाल्या. त्यांनी सात राज्यांचा जवळून अभ्यास केला.सन २०१२ मध्ये संधी चालून आली. 

कृषी विभागाने भरडधान्य विकास कार्यक्रमाची योजना सुरू केली. ज्वारी, बाजरी, नाचणी यासारख्या धान्यांवर भरड प्रक्रिया करून विविध उत्पादने तयार करण्याची कल्पना अधिकाऱ्यांशी झालेल्या चर्चेतून पुढे आली आणि हे क्षेत्र नाविन्यपूर्ण असून यात व्यावसायिक संधी भरपूर निर्माण करता येतील अशी आशा पल्लवित झाली. विचारांती मी पूर्णपणे आणि पूर्णवेळ या क्षेत्रात उतरण्याचा निर्णय घेतला असल्याचे सौ. फडतरे यांनी सांगितले. वडापुरी ता. इंदापूर जि. पुणे येथे दहा जणांचा बचतगट केला.

 

विक्रीचे व्यासपीठ

           

आमचे मार्गदर्शक दापोली कृषी विद्यापीठाचे कुलगुरू डॉ. मगर साहेब यांचे मदतीने बचत गट स्थापन केला आणि माझ्या उद्योगाचा श्रीगणेशा झाला. आमच्या कष्टाची पराकाष्ठा सुरू झाली. मी होम सायन्स पदवीधर असल्याने सर्व उत्पादनाचा प्रयोग आधी  घरात होत असे. त्यात यश आल्यानंतर मोठ्या प्रमाणात ते करत असू. २०१२ मध्ये पुण्यात भरलेल्या कृषी प्रदर्शनात आमच्या उत्पादनांना विक्रीसाठी पहिले व्यासपीठ  मिळाले. ज्वारीच्या चकल्या, शंकरपाळ्या, इडली हे पदार्थ केले. आणि स्टॉलवर उपलब्ध केले. पण आम्हा दोघांना नोकरीचाच अनुभव गाठीशी असल्याने ग्राहकांपर्यंत पोहोचताच येईना. 

ग्राहक स्टॉलजवळ आले की संकोचून मान खाली घालून आम्ही दोघेही उभे असायचो. ही बाब कृषी अधिकारी अर्जुन फुले यांच्या लक्षात आली. त्यांनी तेथेच पहिला धडा शिकवला. ग्राहकांनी काही घेवो किंवा न घेवो, त्यांना आपले प्रॉडक्ट देऊन धीटपणे संवाद साधायचा. आपली उत्पादने समजून सांगायची. त्याप्रमाणे आम्ही मार्केटिंग करायला लागलो. आणि काय आश्चर्य...पहिल्याच दिवशी नऊशे रुपयांची तर चार दिवसात साडे चार हजार रुपयांची  विक्री झाली असल्याचे सौ. फडतरे यांनी सांगितले.

 

होम डिलिव्हरीचा प्रारंभ

              

या प्रसंगाने आमचा आत्मविश्वास दुणावला आणि ग्राहकांचे जाळे आम्ही प्रदर्शनाच्या माध्यमातून खूपच वाढवले. त्यातूनच पुण्यातील एका महिलेने पन्नास जणांसाठी ज्वारीच्या इडलीची ऑर्डर दिली. ती सर्व इडली आम्ही घरी बनवून पोहोच केली आणि होम डिलिव्हरीचा टप्पा सुरु केला. त्याच दरम्यान कोकणातील एक इडलीची ऑर्डर आली आणि आता कोकणात कशी द्यावी हा प्रश्न पडला. मग मी त्यांना म्हणालो की मी पीठ तयार करून देते , तुम्ही ते भिजवून इडली तयार करा. अशा तऱ्हेने इडली मिक्सचा जन्म झाला. 

ग्राहकांची नाडी ओळखून प्रक्रियेचे पुढचे दालन खुले केले असल्याचे सौ. फडतरे यांनी सांगितले. आमच्या उद्योगाचे स्वरूप २०१३ मध्ये विस्तारले. देवळाली प्रवरा येथे 'समृद्धी ऍग्रो ग्रुप' या नावाने धान्य ग्रेडिंगचे युनिट सुरू केले. खरंतर ज्वारी, बाजरीच्या उत्पादनांना बाजारपेठ मिळणे सोपे नव्हते. पण उत्पादनांच्या विक्रीबरोबरच ही उत्पादने कधी आरोग्यदायक आहेत ते आम्ही ग्राहकांना समजून देत होतो.  नाचणीतील लोहामुळे मुलींमधील रक्तक्षय कमी होण्यास मदत होते. ज्वारी आणि बाजरीतील कर्करोग, मधुमेह प्रतिबंधात्मक गुणधर्म मी ग्राहकांना पटवून देत होते. आरोग्यदायी अन्नाची संकल्पना लोकांमध्ये रुजवण्यास सुरुवात केली. आमच्या या कामाची वाखाणणीही समाजात व्हायला लागली असल्याचे सौ. फडतरे यांनी सांगितले. 

नाविन्यपूर्ण उत्पादने

        

आमची उत्पादने जसे ज्वारीचा रवा, पोहे, इडली मिक्स, ज्वारी चिवडा, बाजरी पोहे, नाचणी रवा, इडली व डोसा मिक्स, ज्वारी बाजरी नाचणीची पिठं यांची गुणवत्ता सर्व निकषांच्या कसोटीवर उतरली आणि त्यांना भारताबाहेरही जसं की अमेरिका, नेदरलँड, बेल्जियम, ऑस्ट्रेलिया, दुबई, दक्षिण आफ्रिका या ठिकाणीही बाजारपेठ मिळाली आहे. आता मिश्रधान्यांचे कुरकुरेही सुरु केले आहेत. 

या सर्व उत्पादनांना ग्राहकांचा प्रचंड प्रतिसाद मिळाला आहे.तो पुढेही मिळणार असा विश्वास सौ. फडतरे यांनी व्यक्त केला. ही उत्पादने जे केवळ इष्टतम पोषणच नाही तर तुमच्या खाद्यपदार्थांच्या प्रोफाइलला अनुकूल चवदेखील देतात. . समृद्धी अॅग्रो ग्रुप वर्षानुवर्षे नाविन्यपूर्ण उत्पादने आणण्यासाठी काम करत आहे, भरड धान्याच्या उत्पादनांपासून ते मल्टीग्रेन ब्रेकफास्टचे पर्याय, सेंद्रिय आणि आरोग्यदायी फ्लेक्स ते फायबर समृद्ध अन्न, विविध प्रकारचे पीठ ते मल्टीग्रेन मिक्स, पफ, स्नॅक्स जे केवळ निरोगी आणि चविष्ट खाद्यपदार्थांमधील रेषा अस्पष्ट करत नाहीत तर भारतीयांसाठी एक विश्वासार्ह जीवनशैली तयार करत असल्याचे त्यांनी सांगितले. आम्ही समाजातील प्रत्येक घटकाला सेवा देण्यास सक्षम आहोत याची खात्री करण्यासाठी आम्ही आमच्या उत्पादनांचे सतत निरीक्षण करतो. कनिष्ठ वर्ग, मध्यमवर्ग किंवा उच्च वर्ग या प्रत्येकालाच आमची उत्पादने मनापासून आवडत असल्याचे सौ.फडतरे यांनी सांगितले.समृद्धी अॅग्रो ग्रुपचा सर्वात चांगला भाग हा आहे की ते देशभरात आणि परदेशातही मापदंडांच्या अधीन राहून  वितरण करतात.

      

समृध्दी एग्रो ग्रुप सध्या ज्वारी चिवडा, ज्वारी पोहे, ज्वारीचे इडली मिक्स, नाचणीचे इडली मिक्स, डोसा मिक्स, ज्वारीचा रवा, नाचणीचा रवा,  भरड धान्याचे पीठ, असे अनेक पदार्थ तयार  करते. त्यांनी कुटुंबानुसार पदार्थाचे पॅकिंग आकर्षक बनविले आहे. आज त्यांना भारताबाहेर यूएसए, नेदरलँड, बेल्जियम, ऑस्ट्रेलिया, दुबई, दक्षिण आफ्रिका या देशातही बाजारपेठ मिळाली आहे. लवकरच आम्ही इतर देशांतही आपली उत्पादने पाठविणार असल्याचे सौ. फडतरे यांनी सांगितले.

 

दर्जेदार उत्पादने

       

जेव्हा आपण राज्याबाहेर आणि परदेशातही पदार्थ पाठवताना काही गोष्टींकडे लक्ष देणे गरजेचे आहे, जसे की, त्या देशातील प्रमाणित मानके काय आहेत. प्रायमरी पॅकिंग आकर्षक आणि योग्य, माहितीपूर्ण पाहिजे. आवश्यकतेनुसार प्रमाणपत्र पडताळणी करणे आवश्यक आहे. 

आपल्या मालाचे भाव हे शक्यतो भारतीय रुपयात घेणे सोयीस्कर आहे. आम्ही आमचे सर्व धान्य आणि आवश्यक असलेला कच्चा माल शेतकर्‍यांकडून त्यांना बाजारपेठेत मिळणाऱ्या दरापेक्षा जास्त दराने घेत असल्याचे सौ. फडतरे यांनी सांगितले. आमचा लाल बहादूर शास्त्रींच्या "जय जवान, जय किसान" या उक्तीवर विश्वास आहे. आमचे शेतकरी आणि त्यांच्या नैसर्गिकरित्या पेरलेल्या आणि सेंद्रिय कच्च्या मालाच्या मदतीने आम्ही जगभरातील आमच्या ग्राहकांच्या गरजा पूर्ण करण्यासाठी उत्कृष्ट दर्जाची सेंद्रिय उत्पादने तयार करत असल्याचे सौ. फडतरे यांनी सांगितले.

        

    मूल्यवर्धित कच्च्या धान्याच्या सोयीस्कर आणि त्रासमुक्त खरेदीसाठी एकूण ३० पेक्षा जास्त शेतकरी उचित किंमतीच्या कराराच्या आधारावर भरड धान्य उत्पादन पुरवित आहेत. बाजारातील उपलब्ध दराच्या तुलनेत उच्च दर्जाच्या भरड धान्याच्या बदल्यात आमच्याकडून अधिक किमती ऑफर केल्या जात आहेत.

 

विविध आव्हाने

     

या क्षेत्रात अनेक आव्हाने असल्याचेही त्यांच्याशी बोलताना लक्षात आले. आज समाजामध्ये आरोग्याविषयी जागृती अभियान राबविणे आवश्यक आहे, भरडधान्याविषयी अनेक कारणांनी उदासीनता दिसून येत आहे. शासकीय व खाजगी स्तरावर सतत याबद्दल अधिक प्रसिद्धी मिळाली पाहिजे. छोट्या उद्योजकाला कमी वेळेमध्ये सुलभतेने कर्ज पुरवठा होत नाही. एका छोट्या गावात तयार करण्यात आलेल्या मालाची विक्री शहराच्या ठिकाणी करण्यासाठीं सोईचा अभाव आहे. 

आज बदलत्या परिस्थितीत विक्री कौशल्य आत्मसात करणे काळाची गरज बनली आहे, म्हणून क्लस्टर डेव्हलपमेंट योजनेंतर्गत जागरूकता निर्माण करून मोठ्या प्रमाणात भरड धान्याची जाहिरात होणे गरजेचे आहे.  हे काम छोट्या उद्योजकाला परवडणारे नाही. म्हणून पुढील वर्षी होणाऱ्या जागतिक भरड धान्य वर्षांत तरुणांनी पुढाकार घेऊन या आरोग्यदायी अन्न व्यवसायात यशस्वी भरारी घेण्यासाठी आताच पाऊले उचलली पाहिजेत.

शून्यातून उभा केला प्रकल्प

          

 आपल्या दिनक्रमाविषयी बोलताना सौ.फडतरे म्हणाल्या की, आमचा दिवस भल्या पहाटे सुरू होऊन रात्री उशिरा मावळतो. सर्वांचे कष्टच मला खरंतर समृद्धीकडे घेऊन आले. आमच्या वेलीवर आलेली दोन फुलं,माझ्या दोन्ही कन्या ह्यांनी ही त्यांचं बालपण आमच्या फरफटीत घालवले. 

चिकाटी आणि जोखीम पत्करण्याची तयारी, थोरा मोठ्यांचे आशीर्वाद आणि मित्रांच्या शुभेच्छा असल्याने मानहानी, संयमाची परीक्षा पाहणाऱ्या कटू प्रसंगातही एकमेकांना सांभाळत आमच्या बरोबरच ज्वारीलाही समृद्धीचे दिवस आणण्यात आम्ही यशस्वी झालो असल्याचे सौ. फडतरे यांनी सांगितले.

       

    शून्यातून उभा केलेला हा प्रकल्प आता दिमाखाने आपली ध्वज पताका परदेशातही मिरवत आहे. सौ. फडतरे यांच्या कामात श्री. फडतरे यांनीही सर्वस्व झोकून दिले आहे. त्यांच्या कार्याची दखल घेतली गेली. २०१३ मध्येच त्यांना सहयाद्री वाहिनीचा नवउद्योजकांचा पुरस्कार मिळाला आणि प्रथमच दूरचित्रवाणी वर झळकले. पैशांपेक्षा प्रसिद्धी खूप लवकर मिळाली. २०१५ मध्ये आमच्या उत्पादनांचा संपूर्ण भारतातून  दुसरा क्रमांक आला. २०१९ मध्ये ऍग्रोवन स्मार्ट कृषी उद्योजक पुरस्काराने गौरविण्यात आले. असे अनेक पुरस्कार मिळाले.

भरडधान्यातील उत्कृष्ठ महिला उद्योजिका पुरस्कार   नुकताच ऑक्टोबर २०२२ मध्ये महाराष्ट्र राज्य पातळीवर स्टार्टअप यात्रा शेतीमध्ये काम करणाऱ्या प्रथम पारितोषिक महिला  म्हणुन एक लाख रु.व सन्मानचिन्ह असा पुरस्कार राज्याचे महामहीम राज्यपाल श्री. भगतसिंह कोश्यारी यांच्या हस्ते देण्यात आला. राज्यात १५ ऑगस्ट २०२२ ते १७ सप्टेंबर २०२२ दरम्यान महाराष्ट्र स्टार्टअप यात्रेचं आयोजन करण्यात आलं होतं. या यात्रेचा उद्देश महाराष्ट्रातील तळागाळातील नवउद्योजकांचा आणि नाविन्यपूर्ण कल्पनांचा शोध घेवून त्यांना स्थानिक पातळीवर व्यासपीठ उपलब्ध करुन देणे.नवसंकल्पनांना तसेच सुरुवातीच्या टप्प्यातील नवउद्योजकांना प्रोत्साहन, तज्ज्ञ मार्गदर्शन, निधी आणि आवश्यक पाठबळ पुरवणे. राज्यातील उद्योजकता व नाविन्यपूर्ण परिसंस्था बळकट करणे असा उद्देश होता.

          

या कालावधीमध्ये महाराष्ट्रातील तळागाळातील अनेक उद्योजकांनी आपल्या कल्पना मांडल्या. यातून राज्य स्तरावर वेगवेगळ्या विभागातून २१ जणांची विजेते म्हणून निवड करण्यात आली आहे. यामध्ये अहमदनगर जिल्ह्यातील राहुरी तालुक्यातील देवळाली प्रवरा येथील सरोजिनी तात्यासाहेब फडतरे यांनाही पुरस्कार जाहीर झाला आहे. त्यांची भरडधान्यातील उत्कृष्ठ महिला उद्योजिका म्हणून राज्य पातळीवर निवड करण्यात आली आहे. यामुळे मिलेटच्या कामाला राजमान्यता मिळाली आहे. भरडधान्यातून प्रक्रिया उत्पादने करण्याचे स्वप्न पाहिले आणि ते पूर्णही केले. अजून त्यांना खूप मोठी झेप घ्यायची आहे. त्यांची उत्पादने गुड २ इट या ब्रँडखाली ऑनलाईन तसेच ऑफलाईन विक्रीसाठी आहेत.

© दीपक केदू अहिरे

नाशिक 

deepakahire1973@gmail.com

www.ahiredeepak.blogspot.com

www.digitalkrushiyog.com

digitalkrushiyog@gmail.com

******************************************

Telegram :

https://t.me/swakavyankur

******************************************

Facebook :

https://www.facebook.com/profile.php?id=100009110946515&mibextid=ZbWKwL

******************************************

Instagram : 

https://instagram.com/deepakahire1973?igshid=ZDdkNTZiNTM=

******************************************

YouTube :

https://youtube.com/@digitalkrushiyog?si=aEWNx_d4zPc7HVJ5

https://www.youtube.com/@Swa-kavyankur

******************************************

Quora :

https://mr.quora.com/profile/Deepak-Ahire-5?ch=10&oid=1651193170&share=74b6a2ed&srid=hZHxKh&target_type=user

******************************************

Koo :

https://www.kooapp.com/profile/दीपक1N673

******************************************

Pintrest:

https://pin.it/4lDhARatM

******************************************

Share chat :

https://sharechat.com/profile/ahiredeepak?d=n

******************************************

Twitter :

@DeepakA86854129

******************************************

Website :

https://ahiredeepak.blogspot.com/?m=

******************************************