विषमुक्त शेतीची क्रांती घडवणाऱ्या उद्योगस्वामिनी: सुनंदा मधुकर निंबाळकर आणि 'यशोदिनी ऑर्गॅनिक'ची यशोगाथा
Yashodini Organics: How Sunanda Nimbalkar Built a Successful Vermicompost Business
"विषमुक्त पिकवा, विषमुक्त खा आणि निरोगी रहा!" हा केवळ एक संदेश नाही, तर नाशिकच्या सिन्नर तालुक्यातील मेंढी गावच्या सुनंदा मधुकर निंबाळकर यांच्या आयुष्याचं ध्येय आहे. टीव्ही९ मराठीवरील प्रसिद्ध 'घे भरारी... मला पंख मिळाले' या कार्यक्रमाच्या माध्यमातून सुनंदाताईंची प्रेरणादायी यशोगाथा संपूर्ण महाराष्ट्रासमोर आली. एक साधी घरगुती महिला ते महिन्याला टनवारी सेंद्रिय खतांची निर्मिती करणारी यशस्वी उद्योजिका, हा त्यांचा प्रवास अत्यंत थक्क करणारा आणि ग्रामीण महिलांना नवी दिशा देणारा आहे.
🧵 शिवणकामापासून गांडूळ खत निर्मितीपर्यंतचा प्रवास
सुरुवातीच्या काळात सुनंदाताई घरातच शिवणकाम करत असत. घरची आर्थिक परिस्थिती बेताची असल्याने त्या काहीतरी वेगळं आणि शाश्वत करू इच्छित होत्या. याच दरम्यान त्यांच्या गावात उमेद (महाराष्ट्र राज्य ग्रामीण जीवनोन्नती अभियान) अंतर्गत 'शेळीपालन आणि गांडूळ खत निर्मिती'चे प्रशिक्षण आयोजित करण्यात आले होते. सुनंदाताईंनी या प्रशिक्षणात भाग घेतला आणि केवळ एक 'बेड' लावून गांडूळ खत (Vermicompost) निर्मितीच्या व्यवसायाला सुरुवात केली.
सुरुवातीला गांडूळ खताचे महत्त्व शेतकऱ्यांना पटवून देणे कठीण होते. पण त्यांनी काही शेतकऱ्यांना मोफत खत वापरण्यास दिले. जेव्हा पिकांवर त्याचे उत्कृष्ट परिणाम दिसू लागले, तेव्हा सुनंदाताईंच्या खताची मागणी वाढू लागली.
🤝 संकटाचे रूपांतर संधीत: महिलांना दिला रोजगार
व्यवसायात यश मिळत असतानाच सुनंदाताईंसमोर एक मोठे संकट आले. मुंबईतील एका प्रदर्शनात त्यांना थेट दरमहा ५ टन खताची मोठी ऑर्डर मिळाली. एवढी मोठी ऑर्डर एकट्याने पूर्ण करणे अशक्य होते आणि घरातूनही सुरुवातीला फारसा पाठिंबा नव्हता.
पण सुनंदाताई मागे हटल्या नाहीत. त्यांनी आपल्या बचत गटातील महिलांना एकत्र केले आणि त्यांना स्वतः दोन-दोन, तीन-तीन खताचे बेड लावून दिले. यामुळे सुनंदाताईंची ऑर्डर तर वेळेत पूर्ण झालीच, पण गावातील अनेक महिलांना घरातल्या घरात हक्काचा रोजगारही मिळाला. आज त्यांच्या याच नेटवर्किंगमुळे 'यशोदिनी ऑर्गॅनिक' (Yashodini Organic) हे नाव सेंद्रिय शेतीच्या क्षेत्रात आदराने घेतले जाते.
🔬 प्रॉडक्ट्समध्ये वैविध्य आणि सोशल मीडियाचा वापर
सुनंदाताई फक्त गांडूळ खतावरच थांबल्या नाहीत, तर त्यांनी कृषी क्षेत्रातील तज्ज्ञांच्या मार्गदर्शनाने आपल्या उत्पादनांचा विस्तार केला:
- गांडूळ खत आणि व्हर्मी वॉश (Vermiwash)
- दशपर्णी अर्क (कीटक नियंत्रणासाठी)
- पंचगव्य (दक्षिण भारतीय पद्धतीने तयार केलेले नैसर्गिक टॉनिक)
- शेवगा आणि इतर फळझाडांची रोपवाटिका (Nursery)
"माझं माझ्या युनिटवर एवढं प्रेम आहे की मी कुठेही गेले तरी आधी माझ्या गांडुळांना भेटायला जाते. कधीकधी ती माझ्या स्वप्नातही येतात!" — सुनंदा निंबाळकर
सुनंदाताईंचे आणखी एक वैशिष्ट्य म्हणजे त्या सोशल मीडियाचा (फेसबुक, इंस्टाग्राम) अत्यंत प्रभावीपणे वापर करतात. सोशल मीडियावरील त्यांची जाहिरात पाहूनच एका शेतकऱ्याने त्यांना थेट २५ टन खताची ऑर्डर दिली होती, ज्यापैकी ४ टनाची ॲडव्हान्स बुकिंग त्यांनी यशस्वीपणे पूर्ण केली.
🚀 'घे भरारी' मंचावर ५ लाखांचे अर्थसाहाय्य आणि भावी संकल्प
सुनंदाताईंच्या या अद्भूत जिद्दीची दखल घेऊन 'उमेद अभियान' आणि 'एसबीआय फाउंडेशन' यांच्या संयुक्त विद्यमाने त्यांना व्यवसाय वाढवण्यासाठी 9 लाख 60 हजार रुपयांचा उद्योग सहाय्यक निधी जाहीर करण्यात आला.
सुनंदाताईंचा भविष्याचा संकल्प :
सुनंदाताईंना त्यांच्या गावात एक मोठी स्वतःची कंपनी सुरू करायची आहे. जिथे एकाच छताखाली सेंद्रिय खते, औषधे, दर्जेदार रोपे यांची निर्मिती आणि पॅकेजिंग होईल. शेतकऱ्याला रोपांपासून ते खतांपर्यंत आणि मार्गदर्शनापर्यंत सर्वकाही एकाच 'किट'मध्ये उपलब्ध करून देण्याचा त्यांचा मानस आहे.
🎯 ब्लॉगचा निष्कर्ष
सुनंदा मधुकर निंबाळकर यांनी हे सिद्ध करून दाखवले आहे की, जर मनात जिद्द असेल आणि आधुनिक तंत्रज्ञानाची (सोशल मीडियाची) साथ असेल, तर ग्रामीण भागातील महिला केवळ स्वतःच्या पायावर उभी राहत नाही, तर शेकडो इतर महिलांनाही सक्षम करू शकते. 'यशोदिनी ऑर्गॅनिक'च्या माध्यमातून त्यांनी घेतलेली ही भरारी कौतुकास्पद आहे.
तुम्हाला सुनंदाताईंची ही यशोगाथा कशी वाटली, हे आम्हाला खालील कमेंट बॉक्समध्ये नक्की कळवा आणि सेंद्रिय शेतीला प्रोत्साहन देण्यासाठी हा ब्लॉग जास्तीत जास्त शेअर करा!
नाशिक
deepakahire1973@gmail.com
