महाशिवरात्रीच्या ‘द्राक्ष दिना’ला सरकारी मान्यता; द्राक्ष उत्पादकांसाठी आनंदाची बातमी
Government Recognition for ‘Grape Day’ on Mahashivratri: A Big Boost for Grape Growers
महाराष्ट्रातील द्राक्ष उत्पादक शेतकऱ्यांसाठी अत्यंत आनंदाची आणि अभिमानाची बातमी समोर आली आहे. महाशिवरात्रीच्या दिवशी साजरा करण्यात येणाऱ्या ‘द्राक्ष दिन’ उपक्रमाला भारत सरकारकडून अधिकृत मान्यता (पेटंट) प्राप्त झाली आहे. या मान्यतेमुळे द्राक्ष शेती, द्राक्ष सेवन आणि द्राक्ष उत्पादक शेतकऱ्यांच्या हितासाठी राबविण्यात येणाऱ्या या उपक्रमाला राष्ट्रीय स्तरावर नवे बळ मिळाले आहे.
‘द्राक्ष दिन’ उपक्रमाची सुरुवात कशी झाली?
तासगाव (सांगली) परिसरातील द्राक्ष उत्पादक शेतकऱ्यांच्या हितासाठी आणि द्राक्ष सेवनाला धार्मिक व सांस्कृतिक परंपरेशी जोडण्याच्या उद्देशाने हा उपक्रम सुरू करण्यात आला. ‘यश द्राक्ष नगरी फार्म प्रोड्युसर कंपनी’तर्फे गेल्या चार वर्षांपासून महाशिवरात्रीच्या दिवशी ‘द्राक्ष दिन’ साजरा केला जात आहे.
या उपक्रमाचा मुख्य हेतू म्हणजे द्राक्ष उत्पादकांना बाजारपेठ उपलब्ध करून देणे, द्राक्ष विक्री वाढविणे आणि द्राक्ष सेवनाबाबत जनजागृती करणे हा आहे.
‘द्राक्ष दिन’ संकल्पनेमागील उद्दिष्ट
उपक्रमाच्या संकल्पनेनुसार भगवान शंकर हे द्राक्षप्रिय मानले जातात. ‘द्राक्ष’ या शब्दातील ‘द्र’ आणि ‘अक्ष’ या संकल्पनांचा संदर्भ देत महाशिवरात्रीच्या दिवशी भगवान शंकरांना द्राक्ष अर्पण करण्याचा संदेश दिला जातो.
यामुळे धार्मिक श्रद्धा आणि कृषी उत्पादन यांचा सुंदर संगम घडून येतो. तसेच भक्तांनी प्रसाद म्हणून द्राक्षांचे सेवन केल्यास द्राक्षांची मागणी वाढून शेतकऱ्यांना आर्थिक फायदा होऊ शकतो.
द्राक्ष उत्पादकांना कसा होईल फायदा?
महाशिवरात्रीच्या काळात महाराष्ट्रासह देशभरात लाखो भाविक शिवमंदिरांमध्ये दर्शनासाठी येतात. या काळात द्राक्षांचा प्रसाद म्हणून वापर वाढल्यास द्राक्ष विक्रीला मोठी चालना मिळू शकते.
याचे काही प्रमुख फायदे:
- द्राक्षांना अतिरिक्त बाजारपेठ उपलब्ध होईल.
- शेतकऱ्यांना चांगला दर मिळण्यास मदत होईल.
- द्राक्ष सेवनाला प्रोत्साहन मिळेल.
- धार्मिक आणि सांस्कृतिक कार्यक्रमांमध्ये द्राक्षांचा वापर वाढेल.
- द्राक्ष उत्पादनाबाबत जनजागृती निर्माण होईल.
- ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला बळकटी मिळेल.
महाराष्ट्राच्या द्राक्ष उद्योगासाठी महत्त्वाचा टप्पा
महाराष्ट्र हे देशातील प्रमुख द्राक्ष उत्पादक राज्य म्हणून ओळखले जाते. विशेषतः नाशिक जिल्ह्याला ‘द्राक्षनगरी’ म्हणून राष्ट्रीय व आंतरराष्ट्रीय स्तरावर मान्यता मिळाली आहे.
द्राक्ष दिनासारखे उपक्रम केवळ उत्पादन विक्रीपुरते मर्यादित राहत नाहीत, तर ते कृषी पर्यटन, स्थानिक उद्योग, प्रक्रिया उद्योग आणि निर्यात क्षेत्रालाही चालना देऊ शकतात. त्यामुळे हा उपक्रम द्राक्ष उद्योगाच्या सर्वांगीण विकासासाठी महत्त्वाचा ठरणार आहे.
सात हजार गावांपर्यंत पोहोचलेला उपक्रम
उपक्रमाच्या आयोजकांच्या माहितीनुसार, सुरुवातीला दोन गावांमध्ये सुरू झालेला हा उपक्रम आता महाराष्ट्रातील सुमारे सात हजार गावांमध्ये विविध स्वरूपात साजरा केला जात आहे. ग्रामीण भागातील लोकसहभाग आणि शेतकऱ्यांचा वाढता प्रतिसाद यामुळे या उपक्रमाला मोठे यश मिळाले आहे.
सरकारी मान्यतेनंतर आगामी काळात हा उपक्रम अधिक व्यापक स्तरावर राबविण्याचे नियोजन करण्यात येत आहे.
धार्मिक परंपरा आणि कृषी विकास यांचा संगम
भारतीय संस्कृतीत कृषी आणि धर्म यांचा घनिष्ठ संबंध आहे. द्राक्ष दिन हा त्याच परंपरेचा आधुनिक नमुना मानला जाऊ शकतो. धार्मिक उत्सवांच्या माध्यमातून कृषी उत्पादनांचा प्रचार-प्रसार केल्यास शेतकऱ्यांना थेट फायदा मिळू शकतो.
महाशिवरात्रीच्या दिवशी भगवान शंकरांना द्राक्ष अर्पण करणे, प्रसाद म्हणून द्राक्षांचे वितरण करणे आणि द्राक्ष सेवनाबाबत जागरूकता निर्माण करणे यामुळे द्राक्ष उद्योगाला नवे बाजारपेठीय आयाम मिळण्याची शक्यता आहे.
निष्कर्ष
महाशिवरात्रीच्या ‘द्राक्ष दिन’ उपक्रमाला मिळालेली सरकारी मान्यता ही महाराष्ट्रातील द्राक्ष उत्पादक शेतकऱ्यांसाठी मोठी उपलब्धी आहे. धार्मिक श्रद्धा, सांस्कृतिक परंपरा आणि कृषी अर्थव्यवस्था यांना जोडणारा हा उपक्रम भविष्यात द्राक्ष उद्योगासाठी नवी संधी निर्माण करू शकतो. द्राक्ष उत्पादकांच्या उत्पन्नवाढीसाठी आणि द्राक्ष सेवनाच्या प्रसारासाठी हा उपक्रम महत्त्वाची भूमिका बजावेल, अशी अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.
© दीपक केदू अहिरे
नाशिक
deepakahire1973@gmail.com
