यशस्वी उद्योजिका : सौ. मनीषा धात्रक आणि वरुण ॲग्रोचा जागतिक झेप घेणारा प्रवास
Manisha Dhatrak: Success Story of Varun Agro
शेती आणि उद्योगाची सांगड घालून ग्रामीण भागाचा कायापालट कसा करता येतो, याचे उत्तम उदाहरण म्हणजे नाशिक जिल्ह्यातील उमराळे बु. येथील 'वरुण ॲग्रो प्रोसेसिंग फूड्स प्रायव्हेट लिमिटेड' (Varun Agro). इंजिनिअरिंगचे शिक्षण घेतलेल्या सौ. मनीषा धात्रक यांनी आपल्या जिद्दीच्या जोरावर हा प्रकल्प उभा केला असून, आज हा उद्योग जागतिक स्तरावर नावाजला जात आहे.
उद्योगाची मुहूर्तमेढ आणि ठाम निर्धार
सन २०१२ मध्ये सौ. मनीषा धात्रक यांनी वरुण ॲग्रोची स्थापना केली. सुरुवातीला जेव्हा त्या प्रोजेक्ट रिपोर्ट घेऊन सीएकडे गेल्या, तेव्हा त्यांना "मोठी स्वप्ने पाहू नका, आधी १० वर्षे छोटे काम करा," असा सल्ला मिळाला होता. मात्र, नोकरी करण्यापेक्षा 'देणारी' होण्याचा ठाम निर्धार असल्याने त्यांनी मागे वळून पाहिले नाही. आज हा प्रकल्प Public-Private Partnership (PPP) मॉडेलचा एक आदर्श नमुना मानला जातो.
शेतकऱ्यांच्या आत्महत्येवर प्रक्रियेचा उतारा
महाराष्ट्रात फळे आणि भाजीपाल्याचे मुबलक उत्पादन असूनही शेतकरी आत्महत्या का करतो? हा प्रश्न मनीषा मॅडमना सतावत होता. त्यांनी ओळखले की:
- बाजारातील दरातील अनिश्चितता आणि मध्यस्थांची साखळी शेतकऱ्याचे नुकसान करते.
- टोमॅटो सारख्या पिकाचे योग्य भाव न मिळाल्यास ३०% उत्पादनाची नासाडी होते.
- हमीभाव नसल्यामुळे शेतकरी कर्जबाजारी होतो.
यावर उपाय म्हणून त्यांनी टोमॅटो प्रक्रिया उद्योग सुरू केला, जिथे आज टोमॅटो पेस्ट आणि केचअप तयार केले जाते. विशेष म्हणजे, आज कंपनीने हिंदुस्थान युनिलिव्हर सारख्या जागतिक ब्रँडसोबत भागीदारी केली आहे.
सस्टेनेबल शेती आणि मार्गदर्शक तंत्रज्ञान
केवळ प्रक्रियाच नाही, तर कच्चा माल देणारा शेतकरीही प्रगत असावा यासाठी त्यांनी 'गुड ॲग्रिकल्चरल प्रॅक्टिसेस' (GAP) वर भर दिला.
- माती परीक्षण: प्रत्येक शेतकऱ्याने माती तपासूनच खतांचा वापर करावा, जेणेकरून खर्च कमी होईल.
- पर्यावरणपूरक शेती: पिकांवरील फवारणी कमी करण्यासाठी 'यलो स्टिकी पॅड' आणि 'फेरोमन ट्रॅप'चा वापर करण्यास प्रोत्साहन दिले.
- जागतिक दर्जा: जर्मनी, बेल्जियम आणि इजिप्त या देशांचा दौरा करून त्यांनी अत्याधुनिक मशिनरी भारतात आणल्या.
मार्केटिंग आणि रोजगार निर्मिती
वरुण ॲग्रोचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे या कंपनीत एकही 'मार्केटिंग मॅनेजर' नाही. ही सर्व जबाबदारी मनीषा मॅडम स्वतः सांभाळतात. आज त्यांच्या उद्योगातून:
- ३०० पेक्षा जास्त लोकांना थेट रोजगार मिळाला आहे.
- ग्रामीण भागातील महिलांना दोन शिफ्टमध्ये काम करण्याची संधी उपलब्ध झाली आहे.
- हजारो शेतकऱ्यांना टोमॅटोचा शाश्वत हमीभाव मिळत आहे.
निर्यातीच्या संधी आणि भविष्य
मनीषा धात्रक यांच्या मते, महाराष्ट्रातील भेंडी, कारली, स्वीटकॉर्न, बेबीकॉर्न आणि विविध फळांना जागतिक बाजारपेठेत मोठी मागणी आहे. "जर खेड्यापाड्यात असे प्रक्रिया उद्योग उभे राहिले, तर शहरांकडे होणारे स्थलांतर थांबेल आणि गावे समृद्ध होतील," असा विश्वास त्या व्यक्त करतात.
निष्कर्ष: >
सौ. मनीषा धात्रक यांचा प्रवास केवळ एक उद्योजिकेचा प्रवास नसून तो शेतीला उद्योगाची जोड देऊन ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला बळकटी देणारा एक यशस्वी प्रयोग आहे. 'शिक्षण, जिद्द आणि आधुनिक तंत्रज्ञान' यांचा संगम असेल तर एक महिला आपल्या गावाचे नाव जगाच्या नकाशावर कोरू शकते, हे त्यांनी सिद्ध केले आहे.
नाशिक
deepakahire1973@gmail.com
