name='viewport'/>
link rel=“canonical”href=“https://ahiredeepak.blogspot.com/” />
स्व-काव्यांकुर (Swa-Kavyankur)
स्व-काव्यांकुर (Swa-Kavyankur)
शेती, काव्य आणि सकारात्मक विचारांनी बहरलेला ‘स्व-काव्यांकुर’ हा मराठी ब्लॉग आहे. शेतीविषयक मार्गदर्शन, प्रेरणादायी लेख व लोकोपयोगी माहितीचा आस्वाद घ्या.
‘Swa-Kavyankur’ is a Marathi blog enriched with agriculture, poetry, and positive thoughts. Explore practical agricultural guidance, inspirational articles, and useful information.”
महाराष्ट्रातील 265 तालुक्यांमध्ये दुष्काळ जाहीर; शेतकऱ्यांना विविध सवलती Drought Declared in 265 Talukas of Maharashtra; 12 Relief Measures Announced for Farmers
महाराष्ट्रातील खरीप 2026 हंगामातील पर्जन्यमानातील तूट आणि दुष्काळी निकषांच्या आधारे राज्यातील 265 तालुक्यांमध्ये दुष्काळ जाहीर करण्यात आल्याची माहिती समोर आली आहे. दुष्काळ व्यवस्थापन संहिता 2016 नुसार करण्यात आलेल्या मूल्यांकनाच्या आधारे संबंधित तालुक्यांमध्ये ट्रिगर-1 (प्रथम कळ) लागू झाल्याचे कृषी विभागाच्या अहवालात नमूद करण्यात आले आहे.
दुष्काळी परिस्थितीत शेतकरी, शेतमजूर आणि ग्रामीण भागातील कष्टकरी कुटुंबांना दिलासा देण्यासाठी विविध सवलती व उपाययोजना लागू करण्याचा निर्णय घेण्यात आला आहे.
दुष्काळग्रस्त तालुक्यांमध्ये कोणत्या सवलती?
दुष्काळ जाहीर झालेल्या तालुक्यांमध्ये पुढील उपाययोजना लागू करण्यात येणार आहेत.
1. जमीन महसुलात सूट
दुष्काळग्रस्त शेतकऱ्यांना जमीन महसुलाच्या बाबतीत सवलत देण्यात येणार आहे.
2. पीक कर्जाचे पुनर्गठन
शेतकऱ्यांच्या पीक कर्जाचे पुनर्गठन करण्याची कार्यवाही केली जाणार आहे.
3. शेती कर्जाच्या वसुलीस स्थगिती
शेतीशी संबंधित कर्जाच्या वसुलीला परिस्थितीनुसार स्थगिती देण्यात येणार आहे.
4. कृषीपंपाच्या वीजबिलात सूट
दुष्काळग्रस्त भागातील कृषीपंपांच्या चालू वीजबिलात सवलतीची तरतूद करण्यात आली आहे.
5. विद्यार्थ्यांच्या परीक्षा शुल्कात माफी
दुष्काळग्रस्त तालुक्यांतील शालेय आणि महाविद्यालयीन विद्यार्थ्यांच्या परीक्षा शुल्कात माफी देण्यात येणार आहे.
6. रोजगार हमीची कामे वाढविणे
महात्मा गांधी राष्ट्रीय ग्रामीण रोजगार हमी योजनेअंतर्गत कामांचे निकष शिथिल करून अधिकाधिक कामे सुरू करण्याचे नियोजन आहे.
7. आवश्यकतेनुसार टँकरने पाणीपुरवठा
पिण्याच्या पाण्याची टंचाई असलेल्या भागात आवश्यकतेनुसार टँकरद्वारे पाणीपुरवठा करण्यात येणार आहे.
8. कृषीपंपांची वीज जोडणी खंडित न करणे
टंचाई जाहीर केलेल्या गावांमध्ये कृषीपंपांची वीज जोडणी खंडित न करण्याच्या सूचना देण्यात आल्या आहेत.
9. शेतकरी व शेतमजुरांना अन्नधान्याची उपलब्धता
दुष्काळग्रस्त भागातील शेतकरी आणि शेतमजुरांना आवश्यक अन्नधान्य उपलब्ध करून देण्याचे नियोजन आहे.
10. जनावरांसाठी चारा उपलब्ध करून देणे
पशुधनासाठी आवश्यक चारा उपलब्ध करून देण्याची कार्यवाही करण्यात येणार आहे.
11. जलसंधारणाची कामे सुरू करणे
दुष्काळी परिस्थितीत पाण्याची उपलब्धता वाढविण्यासाठी जलसंधारणाची कामे हाती घेण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत.
12. पिण्याचे व जनावरांच्या पाण्याचे नियोजन
पिण्याचे पाणी तसेच जनावरांसाठी आवश्यक पाण्याचे नियोजन करण्याच्या सूचना देण्यात आल्या आहेत.
पंचनाम्यांची कार्यवाही सुरू
दुष्काळग्रस्त तालुक्यांमध्ये नुकसानीचे वस्तुनिष्ठ मूल्यांकन करण्यासाठी पंचनाम्याची कार्यवाही तातडीने सुरू करण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत. सर्वेक्षण केलेल्या क्षेत्रातील पिकांची स्थिती दर्शविणारी छायाचित्रे तसेच GPS Coordinates संकलित केले जाणार आहेत.
या माहितीच्या आधारे पिकांच्या परिस्थितीचा अहवाल कृषी आयुक्तांमार्फत शासनाला सादर केला जाणार आहे.
पिकांच्या नुकसानीसाठी स्वतंत्र मदत जाहीर होणार
दुष्काळग्रस्त शेतकऱ्यांच्या शेतपिकांच्या नुकसानीबाबतची आर्थिक मदत विहित कार्यपद्धती पूर्ण झाल्यानंतर स्वतंत्र शासन निर्णयाद्वारे जाहीर केली जाणार असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे.
त्यामुळे पंचनामे आणि पिकांच्या नुकसानीचे वस्तुनिष्ठ मूल्यांकन ही पुढील मदत प्रक्रियेतील महत्त्वाची पायरी ठरणार आहे.
कोणत्या जिल्ह्यांतील तालुक्यांचा समावेश?
दिलेल्या माहितीनुसार बीड, लातूर, धाराशिव, नांदेड, परभणी, हिंगोली, बुलढाणा, अमरावती, अकोला, वाशिम, यवतमाळ, वर्धा, नागपूर, भंडारा, रायगड, रत्नागिरी, सिंधुदुर्ग, नाशिक, धुळे, जळगाव, नंदुरबार, अहिल्यानगर, पुणे, सोलापूर, सांगली, सातारा, कोल्हापूर, छत्रपती संभाजीनगर, जालना, गोंदिया, चंद्रपूर आणि गडचिरोली या जिल्ह्यांतील एकूण 265 तालुक्यांचा यात समावेश आहे.
शेतकऱ्यांसाठी पुढील प्रक्रिया महत्त्वाची
दुष्काळ जाहीर झाल्यानंतर संबंधित भागातील शेतकऱ्यांच्या पिकांची पाहणी, पंचनामे आणि आवश्यक कागदपत्रांची प्रक्रिया महत्त्वाची ठरणार आहे. शासनाकडून जाहीर होणाऱ्या पुढील आदेशांनुसार पीक नुकसानीची मदत आणि इतर लाभांची कार्यवाही केली जाणार आहे.
डिजिटल कृषियोग l वृत्तसेवा
शेतकरी आणि कृषी क्षेत्रातील महत्त्वाच्या घडामोडींसाठी…
वस्त्र उद्योगातील एक मराठी पाऊल : कापसे पैठणी व कापसे फाउंडेशन, येवला
Kapse Paithani & Kapse Foundation Yeola | Marathi Entrepreneurship, Paithani & Social Work
परंपरा, उद्योजकता आणि सामाजिक बांधिलकीचा प्रेरणादायी संगम
महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक परंपरेचा विचार केला तर पैठणी हे नाव अभिमानाने घेतले जाते. रेशीम, जरी आणि कुशल विणकरांच्या हातातून साकारलेली पैठणी ही केवळ एक साडी नसून महाराष्ट्राच्या अस्मितेचे आणि समृद्ध वस्त्रपरंपरेचे प्रतीक आहे. पैठण येथे जन्मलेली ही कला पुढे येवला येथे फुलली आणि आज येवला हे पैठणी उत्पादनासाठी प्रसिद्ध केंद्र म्हणून ओळखले जाते.
या परंपरेला आधुनिक उद्योगाचे स्वरूप देत, ग्राहकांपर्यंत व्यापक बाजारपेठ उपलब्ध करून देणारे आणि त्याचवेळी समाजाप्रती असलेली बांधिलकी जपणारे नाव म्हणजे कापसे पैठणी आणि कापसे फाउंडेशन.
ही यशोगाथा केवळ एका उद्योगसमूहाची नाही; ती परंपरेवर विश्वास ठेवणाऱ्या, समाजाला सोबत घेऊन पुढे जाणाऱ्या आणि “उद्योग म्हणजे समाजसेवेचे माध्यम” ही भूमिका प्रत्यक्षात आणण्याचा प्रयत्न करणाऱ्या मराठी उद्योजकतेची प्रेरणादायी कहाणी आहे.
कापसे पैठणीचे संस्थापक बाळकृष्ण (बाळासाहेब) नामदेव कापसे यांनी अत्यंत साध्या परिस्थितीतून आपल्या व्यावसायिक प्रवासाला सुरुवात केली. सुरुवातीच्या काळात घराघरांत जाऊन साड्या विकताना ग्राहकांचा विश्वास, बाजारपेठेची नाडी आणि गुणवत्तेचे महत्त्व त्यांनी जवळून अनुभवले.
याच अनुभवातून पुढे उद्योग उभारणीचा भक्कम पाया तयार झाला. पारंपरिक पैठणी विणकामाला आधुनिक व्यवस्थापन, ग्राहकाभिमुख सेवा आणि दर्जेदार उत्पादनाची जोड देत कापसे पैठणी हा ब्रँड विकसित झाला.
आज पारंपरिक पैठणीला आधुनिक बाजारपेठेशी जोडण्याच्या प्रक्रियेत कापसे पैठणीने आपली स्वतंत्र ओळख निर्माण केली आहे.
परंपरेचे जतन आणि आधुनिकतेची सांगड
कापसे पैठणीच्या प्रवासातील महत्त्वाचा पैलू म्हणजे परंपरा आणि आधुनिकता यांचा समन्वय.
शुद्ध रेशीम, उत्कृष्ट जरी आणि पारंपरिक मोर, कमळ, मुनिया यांसारख्या नक्षींबरोबरच आधुनिक रंगसंगती आणि ग्राहकांच्या बदलत्या आवडी लक्षात घेऊन विविध प्रकारच्या पैठण्या साकारल्या जातात.
पारंपरिक हँडलूम पैठणीपासून डिझायनर, सॉफ्ट सिल्क, टिश्यू आणि विविध किंमत श्रेणीतील संग्रह ग्राहकांसाठी उपलब्ध करून देण्याचा प्रयत्न केला जातो.
ग्राहकाला केवळ साडी विकणे हा उद्देश न ठेवता पैठणीची परंपरा, तिची सांस्कृतिक ओळख आणि तिच्यामागील विणकरांचे कौशल्य व कष्ट यांची जाणीव निर्माण करण्याचाही प्रयत्न महत्त्वाचा ठरतो.
उद्योगासोबत समाजाचाही विचार
अनेक उद्योग आर्थिक विकासाला चालना देतात; मात्र काही उद्योग आपल्या व्यवसायासोबत सामाजिक बांधिलकीलाही महत्त्व देतात. याच विचारातून कापसे फाउंडेशनच्या माध्यमातून विविध सामाजिक उपक्रम राबविण्याचा प्रयत्न केला जातो.
रोजगार, कौशल्य विकास आणि सन्मानाने जगण्याची संधी उपलब्ध करून देणे हा या कार्याचा महत्त्वाचा भाग आहे. विशेषतः मूकबधिर, दिव्यांग, आदिवासी आणि आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटकांना कौशल्य प्रशिक्षण देऊन त्यांना पैठणी उद्योगाशी जोडण्याचा प्रयत्न उल्लेखनीय आहे.
“समाजाने दिलेले समाजालाच परत” ही भावना या सामाजिक कार्यामागे दिसून येते.
दिव्यांगांसाठी रोजगाराचे सक्षम व्यासपीठ
कापसे फाउंडेशनच्या कार्यातील वैशिष्ट्यपूर्ण बाब म्हणजे मूकबधिर आणि श्रवणदिव्यांग युवक-युवतींना पैठणी विणकामाचे प्रशिक्षण देण्याचा प्रयत्न.
रोजगाराच्या संधी तुलनेने कमी मिळणाऱ्या घटकांना कौशल्य प्रशिक्षण, प्रत्यक्ष कामाचा अनुभव आणि स्वावलंबी जीवनाची संधी मिळणे महत्त्वाचे आहे.
अनेक दिव्यांग युवक-युवती कौशल्य आत्मसात करून विणकामाच्या क्षेत्रात काम करत असल्यास त्यांच्या कुटुंबांच्या आर्थिक उन्नतीलाही हातभार लागू शकतो.
हे कार्य केवळ रोजगारनिर्मितीपुरते मर्यादित न राहता आत्मविश्वास, स्वावलंबन आणि सामाजिक समावेशकतेला चालना देणारे ठरू शकते.
ग्रामीण भागात रोजगारनिर्मिती
ग्रामीण भागातील रोजगाराचा प्रश्न आजही महत्त्वाचा आहे. अशा परिस्थितीत ग्रामीण युवक-युवतींना त्यांच्या परिसरातच कौशल्य आणि रोजगाराच्या संधी उपलब्ध होणे आवश्यक आहे.
पैठणी विणकाम, प्रक्रिया, गुणवत्ता नियंत्रण, पॅकिंग, विक्री आणि इतर संबंधित कामांमधून स्थानिक पातळीवर रोजगाराच्या संधी निर्माण होण्यास मदत होते.
यामुळे पारंपरिक विणकरांच्या कौशल्याला बाजारपेठ मिळण्यासोबतच ग्रामीण अर्थव्यवस्थेलाही चालना मिळू शकते.
कर्मचाऱ्यांसाठी कल्याणकारी सुविधा
एखाद्या उद्योगाची प्रगती केवळ उत्पादन आणि विक्रीवर अवलंबून नसते; त्यामध्ये काम करणाऱ्या कर्मचाऱ्यांचे कल्याणही महत्त्वाचे असते.
कापसे फाउंडेशनच्या माध्यमातून आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल विणकरांसाठी निवासी सुविधा उपलब्ध करून देण्याचा उपक्रम राबविण्यात आला आहे. विशेषतः आदिवासी आणि मूकबधिर विणकरांसाठी निवासाची सुविधा उपलब्ध करून देण्याचा प्रयत्न कर्मचारी कल्याणाच्या व्यापक दृष्टिकोनाचे उदाहरण आहे.
आधुनिक पायाभूत सुविधा आणि भविष्यदृष्टी
येवला परिसरात विकसित होत असलेला कापसे पैठणी पार्क हा उत्पादन, विक्री, प्रशिक्षण, प्रशासन आणि ग्राहक सेवा यांना एकत्र आणणारा प्रकल्प म्हणून पाहता येतो.
मोठे विक्री दालन, आधुनिक सुविधा, प्रशिक्षण केंद्र आणि पैठणीच्या सांस्कृतिक वारशाशी संबंधित उपक्रम यामुळे भविष्यात हा परिसर वस्त्रोद्योग आणि सांस्कृतिक पर्यटनाच्या दृष्टीनेही महत्त्वाचा ठरू शकतो.
डिजिटल युगातील मराठी ब्रँड
डिजिटल युगात व्यवसायाची ऑनलाइन उपस्थिती अत्यंत महत्त्वाची झाली आहे. कापसे पैठणीने ई-कॉमर्स, ऑनलाइन कलेक्शन, डिजिटल माध्यमे आणि ग्राहक सेवा यांचा वापर करून पारंपरिक पैठणीला आधुनिक बाजारपेठेशी जोडण्याचा मार्ग स्वीकारला आहे.
यामुळे पारंपरिक हस्तकलेला डिजिटल माध्यमातून व्यापक ग्राहकवर्गापर्यंत पोहोचण्याची संधी मिळते.
पारंपरिक कला + आधुनिक तंत्रज्ञान + डिजिटल बाजारपेठ हा संगम आजच्या वस्त्रोद्योगासाठी महत्त्वाचा ठरत आहे.
उद्योग आणि सामाजिक उत्तरदायित्वाचा संगम
आज अनेक कंपन्या सामाजिक उत्तरदायित्वाच्या माध्यमातून विविध सामाजिक उपक्रम राबवतात. कापसे फाउंडेशनच्या कार्यात मात्र उद्योगाशी संबंधित कौशल्य, रोजगार आणि सामाजिक सक्षमीकरण यांना एकत्र जोडण्याचा प्रयत्न दिसून येतो.
ग्रामीण विकास, आरोग्य, शिक्षण, दिव्यांग सक्षमीकरण, कौशल्य विकास, रोजगारनिर्मिती आणि पैठणी परंपरेचे संवर्धन या क्षेत्रांशी संबंधित उपक्रम समाजाच्या विविध घटकांसाठी महत्त्वपूर्ण ठरू शकतात.
मराठी उद्योजकतेसाठी प्रेरणादायी प्रवास
जागतिक स्पर्धेच्या युगात पारंपरिक उद्योग टिकवणे हे मोठे आव्हान आहे. मात्र गुणवत्ता, आधुनिक व्यवस्थापन, तंत्रज्ञानाचा स्वीकार, ग्राहकांचा विश्वास आणि सामाजिक बांधिलकी यांचा समन्वय साधल्यास पारंपरिक उद्योगाला नव्या बाजारपेठा मिळू शकतात.
कापसे पैठणी आणि कापसे फाउंडेशनचा प्रवास परंपरा, उद्योग आणि सामाजिक बांधिलकी यांचा संगम कसा साधता येतो, याचे उदाहरण म्हणून पाहता येतो.
उद्योग हा केवळ नफा कमावण्याचा मार्ग नसून संस्कृती जपण्याचे, रोजगार निर्माण करण्याचे, कौशल्य विकसित करण्याचे आणि समाजातील विविध घटकांना सक्षम करण्याचे माध्यम ठरू शकतो.
कापसे पैठणी पैठणीच्या परंपरेला आधुनिक बाजारपेठेशी जोडण्याचा प्रयत्न करणारा ब्रँड आहे, तर कापसे फाउंडेशन सामाजिक संवेदनशीलतेला उद्योगाशी जोडण्याचा प्रयत्न करणारी संस्था आहे.
म्हणूनच वस्त्र उद्योगातील हे मराठी पाऊल महाराष्ट्राच्या पारंपरिक वस्त्रकलेपासून आधुनिक उद्योजकतेपर्यंतचा प्रवास सांगणारे आणि भावी उद्योजकांसाठी प्रेरणा देणारे ठरते.
(या लेखाचे लेखक “कृषीमाऊली”, “कृषिरत्न” उत्कृष्ट ब्लॉगर व कृषी पत्रकारिता पुरस्कार विजेते असून त्यांचे अनेक लेख विविध मासिके व दैनिकांमध्ये प्रकाशित झाले आहेत.)
उद्योगस्वामिनी : सौ. सुवर्णा योगेश गागरे (सुवर्णा काळे) — प्रतिकूल परिस्थितीतून उभी राहिलेली ग्रामीण उद्योजिकेची प्रेरणादायी वाटचाल
Udyog Swamini Suvarna Kale – A Rural Woman Entrepreneur Transforming Farmers’ Lives
सौ. सुवर्णा योगेश गागरे (सुवर्णा काळे)
ग्रामीण भागातील महिलांसमोर उद्योजकतेची अनेक आव्हाने असतात. मर्यादित साधने, भांडवलाची अडचण, बाजारपेठेचे आव्हान, तांत्रिक माहितीचा अभाव आणि सामाजिक बंधने अशा अनेक अडथळ्यांवर मात करत एखादी महिला स्वतःचा व्यवसाय उभी करते, अनेकांना रोजगार व मार्गदर्शन देते आणि शेतकरी कुटुंबांच्या जीवनात सकारात्मक बदल घडवते, तेव्हा तिची कहाणी केवळ यशोगाथा राहत नाही; ती समाजासाठी प्रेरणादायी चळवळ बनते.
सिन्नर, जि. नाशिक येथील सौ. सुवर्णा योगेश गागरे (सुवर्णा काळे) यांची वाटचाल अशीच प्रेरणादायी आहे. कृषी क्षेत्रातील शिक्षण, ग्रामीण महिलांशी असलेली नाळ आणि शेतकऱ्यांच्या समस्या समजून घेण्याची दृष्टी यांच्या बळावर त्यांनी सुयोग ॲग्रो बिझिनेस कॉर्पोरेशनची स्थापना केली. आज कृषी व्यवसाय, प्रशिक्षण, सेंद्रिय शेती, गांडूळखत, शेतीतील निविष्ठा, महिला सक्षमीकरण आणि ग्रामीण विकास या विविध क्षेत्रांत त्यांचे कार्य सुरू आहे.
उद्योजकीय प्रवासाची दमदार सुरुवात
सौ. सुवर्णा गागरेयांनी अवघ्या वयाच्या २०व्या वर्षी, लग्नापूर्वीच २०११ मध्ये आपल्या उद्योगाची मुहूर्तमेढ रोवली. अहिल्यानगर जिल्ह्यातील श्रीरामपूर तालुक्यातील माळवाडगाव येथे त्यांनी पहिला प्रकल्प सुरू केला. प्रतिकूल परिस्थितीवर मात करत त्यांनी उद्योगाची वाटचाल सातत्याने पुढे नेली. त्यानंतर २०१८ मध्ये सिन्नर तालुक्यातील धोंडवीरनगर, जि. नाशिक येथे दुसरा प्रकल्प सुरू करून त्यांनी आपल्या व्यवसायाचा विस्तार अहिल्यानगर आणि नाशिक या दोन जिल्ह्यांमध्ये केला.
याच उद्योजकीय कार्याची दखल घेत अहिल्यानगर जिल्ह्यातील संस्थेच्या गांडूळ खत निर्मितीशी संबंधित संघटनेच्या अध्यक्षपदी सुवर्णा काळे यांची निवड करण्यात आली. उद्योग उभारणीसोबतच कृषीपूरक व्यवसायाला चालना देत नेतृत्वाची जबाबदारी स्वीकारणे, हा त्यांच्या उद्योजकीय प्रवासातील महत्त्वाचा टप्पा ठरला.
प्रतिकूल परिस्थितीला संधीमध्ये बदलण्याची जिद्द
उद्योजक होणे म्हणजे केवळ एखादी कंपनी सुरू करणे नव्हे. विशेषतः ग्रामीण भागातील महिलेसाठी हा निर्णय म्हणजे अनेक प्रश्नांना सामोरे जाण्याची सुरुवात असते. मात्र, अडचणींकडे अडथळे म्हणून न पाहता त्यातून संधी निर्माण करण्याची भूमिका सौ. सुवर्णा योगेश गागरे यांनी स्वीकारली.
कृषी क्षेत्रातील शिक्षण घेतल्यानंतर त्यांनी शेतकरी आणि ग्रामीण समाजाशी संबंधित विविध कामांचा अनुभव घेतला. कृषी पदविका (Diploma in Agriculture), कृषी विषयातील प्रशिक्षण तसेच महिला नेतृत्वाचे प्रशिक्षण या ज्ञानाचा त्यांनी प्रत्यक्ष कामात उपयोग केला.
कृषी क्षेत्रातील उत्पादनांची विक्री, शेतकऱ्यांना मार्गदर्शन, प्रशिक्षण आणि ग्रामीण विकासाशी संबंधित कामाचा अनुभव घेतल्यानंतर त्यांनी स्वतःचा व्यवसाय उभारण्याचा निर्णय घेतला. जानेवारी २०११ मध्ये सुयोग ॲग्रो बिझिनेस कॉर्पोरेशनची स्थापना करण्यात आली.
ही सुरुवात आज एका व्यापक कृषी सेवा आणि ग्रामीण विकासाच्या उपक्रमात रूपांतरित झाली आहे.
‘सुयोग’चा केंद्रबिंदू – शेतकरी आणि ग्रामीण महिला
सुयोग ॲग्रो बिझिनेस कॉर्पोरेशनचे कार्य केवळ कृषी व्यवसायापुरते मर्यादित राहिले नाही. शेतकऱ्यांना आधुनिक आणि शाश्वत शेतीची माहिती मिळावी, ग्रामीण महिलांना कौशल्य मिळावे आणि त्यांना स्वतःच्या पायावर उभे राहता यावे, यासाठी विविध उपक्रम राबवले जातात.
उपलब्ध माहितीनुसार, २७ हजारांहून अधिक शेतकरी व ग्रामीण महिलांना प्रशिक्षण, कृषीविषयक मार्गदर्शन, जागरूकता उपक्रम आणि विविध सेवांचा लाभ मिळाला आहे. तसेच २०० हून अधिक प्रशिक्षण कार्यक्रम आयोजित करण्यात आल्याचा उल्लेख त्यांच्या प्रोफाइलमध्ये आहे.
शेतकऱ्यांच्या समस्या समजून घेत त्यांना योग्य माहिती, तंत्रज्ञान आणि संसाधनांशी जोडण्याचा प्रयत्न हा त्यांच्या कार्याचा महत्त्वाचा भाग आहे.
सेंद्रिय शेतीपासून गांडूळखतापर्यंत
आज शेतीसमोर मातीचे आरोग्य, उत्पादन खर्च, रासायनिक निविष्ठांचा वाढता वापर आणि शाश्वत उत्पादन यांसारखी अनेक आव्हाने आहेत. या पार्श्वभूमीवर सौ. सुवर्णा योगेश गागरे यांनी सेंद्रिय शेती, गांडूळखत, मृदा आरोग्य आणि बीजप्रक्रिया यांसारख्या विषयांवर प्रशिक्षण व प्रात्यक्षिकांवर भर दिला आहे.
सुयोगच्या उपक्रमांमध्ये विविध कृषी प्रकल्पांचा समावेश आहे. त्यात—
यातून एक महत्त्वाचा विचार पुढे येतो—शेतीत केवळ उत्पादन वाढवणे पुरेसे नाही, तर शेतीला ज्ञान, तंत्रज्ञान, प्रशिक्षण आणि बाजारपेठेची जोड देणे आवश्यक आहे.
ग्रामीण महिलांच्या हाताला कौशल्य, आत्मविश्वासाला बळ
सौ. सुवर्णा योगेश गागरे यांच्या कार्याचा आणखी एक महत्त्वाचा पैलू म्हणजे ग्रामीण महिला सक्षमीकरण.
ग्रामीण महिलांकडे कौशल्य असते; मात्र त्या कौशल्याला व्यवसायाची दिशा, बाजारपेठ आणि योग्य मार्गदर्शन मिळणे गरजेचे असते. प्रशिक्षण, जनजागृती आणि रोजगाराच्या संधी निर्माण करून महिलांना आर्थिकदृष्ट्या सक्षम करण्याचा प्रयत्न त्यांच्या उपक्रमातून केला जातो.
महिलांसाठी जागरूकता कार्यक्रम, प्रशिक्षण उपक्रम आणि नेतृत्वविकास यावरही त्यांनी काम केले आहे. ग्रामीण महिलांनी केवळ कुटुंबाच्या जबाबदाऱ्या पार पाडणारी व्यक्ती न राहता उद्योजिका, नेतृत्वकर्ती आणि आर्थिकदृष्ट्या स्वावलंबी व्यक्ती बनावे, हा या कार्यामागचा सकारात्मक दृष्टिकोन आहे.
राष्ट्रीय स्तरावर ग्रामीण महिलांच्या प्रश्नांना आवाज
सौ. सुवर्णा योगेश गागरे यांच्या कामाला केवळ स्थानिक पातळीवर मर्यादा राहिल्या नाहीत. नवी दिल्ली येथे झालेल्या ‘ग्रामीण भारत महोत्सवा’मध्ये त्यांनी सहभाग घेतला असून, “Promoting Rural Women Entrepreneurs” या विषयावर राष्ट्रीय स्तरावरील व्यासपीठावर सहभाग नोंदवला.
कृषीच्या माध्यमातून महिलांचे सक्षमीकरण, ग्रामीण महिलांना उद्योजकतेकडे वळवणे आणि त्यांच्यात स्वावलंबनाची भावना निर्माण करणे, या विषयांवर त्यांनी आपले विचार मांडले.
ग्रामीण भागातील एका महिला उद्योजिकेने राष्ट्रीय व्यासपीठावर जाऊन ग्रामीण महिलांच्या उद्योजकतेबद्दल बोलणे ही स्वतःमध्येच उल्लेखनीय बाब आहे.
नाबार्ड , केव्हीके आणि इतर संस्थांशी सहकार्य
कृषी क्षेत्रातील विकासासाठी विविध संस्थांशी समन्वय आवश्यक असतो. सौ. सुवर्णा योगेश गागरे यांच्या कार्यामध्ये NABARD आणि कृषी विज्ञान केंद्र (KVK) यांच्याशी सहकार्याचा उल्लेख आहे.
तसेच अहमदनगर डिस्ट्रिक्ट ऍग्री डेव्हलपमेंट एजन्सी (ADAA) यांच्याशी संबंधित नोंदही त्यांच्या प्रोफाइलमध्ये आहे.
यामुळे कृषीविषयक ज्ञान, प्रशिक्षण आणि ग्रामीण भागातील प्रत्यक्ष गरजा यांच्यातील दुवा निर्माण करण्यास मदत झाली आहे.
पुरस्कारांनी केले कार्याचे कौतुक
सौ. सुवर्णा योगेश गागरे यांच्या कार्याची विविध स्तरांवर दखल घेण्यात आली आहे. त्यांच्या प्रोफाइलमध्ये २५ पेक्षा अधिक पुरस्कार व सन्मान असल्याचा उल्लेख आहे.
त्यातील काही उल्लेखनीय सन्मान म्हणजे—
महाराष्ट्र भूषण प्रेरणा पुरस्कार २०२५,
डॉ. पंजाबराव देशमुख कृषी भूषण पुरस्कार २०२५,
National Entrepreneur Award 2023,
तसेच कृषी विज्ञान पुरस्कार / कृषी विज्ञान केंद्राशी संबंधित सन्मान यांचा समावेश आहे.
त्यांच्या कार्याला विविध मान्यवरांकडून मिळालेले सन्मान आणि गौरव हे ग्रामीण भागातून उभ्या राहिलेल्या कृषी उद्योजकतेची दखल घेतली जात असल्याचे दर्शवतात.
मात्र, पुरस्कार हा त्यांच्या प्रवासाचा अंतिम टप्पा नसून, त्यातून आणखी काम करण्याची प्रेरणा मिळते, हीच त्यांच्या वाटचालीची खरी ताकद म्हणावी लागेल.
महिला उद्योजकतेचा विचार करताना अनेकदा मोठ्या शहरांतील स्टार्टअप्स, कॉर्पोरेट कंपन्या किंवा तंत्रज्ञानाधारित व्यवसाय डोळ्यासमोर येतात. मात्र, ग्रामीण भागातील कृषी आणि शेतकरी केंद्रित व्यवसायदेखील तितकाच महत्त्वाचा आहे, हे सुवर्णा काळे यांच्या कार्यातून स्पष्ट होते.
त्यांनी शेतीला व्यवसायाशी जोडले आणि व्यवसायाला सामाजिक बांधिलकीची जोड दिली. त्यामुळे त्यांच्या उद्योजकतेत केवळ आर्थिक उद्दिष्ट दिसत नाही, तर शेतकरी विकास, महिला सक्षमीकरण आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला बळकटी देण्याचा प्रयत्न दिसतो.
पुढच्या पिढीसाठी प्रेरणादायी संदेश
सौ. सुवर्णा योगेश गागरे यांची वाटचाल ग्रामीण भागातील तरुणी आणि महिलांना महत्त्वाचा संदेश देते—संधीची वाट पाहत बसण्यापेक्षा उपलब्ध साधनांमधून संधी निर्माण करता येते.
कृषी क्षेत्रात आज मोठ्या प्रमाणावर नव्या व्यवसायांच्या संधी आहेत. सेंद्रिय शेती, कृषी प्रक्रिया, कृषी पर्यटन, शेती निविष्ठा, रोपवाटिका, गांडूळखत, मशरूम, शेळीपालन, प्रशिक्षण सेवा, डिजिटल कृषी आणि महिला स्वयंरोजगार अशा अनेक क्षेत्रांत ग्रामीण युवक-युवती पुढे येऊ शकतात.
यासाठी शिक्षण, कौशल्य, सातत्य आणि बाजारपेठेचे भान आवश्यक आहे. सुवर्णा काळे यांनी या चारही गोष्टींचा मेळ घालत स्वतःचा प्रवास घडवला आहे.
संघर्षातून उभ्या राहिलेल्या यशाची कहाणी
२०११ मध्ये सुरू झालेला सुयोगचा प्रवास आज हजारो शेतकरी आणि ग्रामीण महिलांपर्यंत पोहोचला आहे. हा प्रवास केवळ एका उद्योजिकेच्या यशाचा नाही; तो ग्रामीण भारतातील महिलांच्या क्षमतेचा पुरावा आहे.
सौ. सुवर्णा योगेश गागरे यांनी प्रतिकूल परिस्थितीत हार न मानता कृषी क्षेत्राला आपले कार्यक्षेत्र बनवले. स्वतःच्या प्रगतीसोबत इतरांना पुढे नेण्याचा प्रयत्न केला. म्हणूनच त्यांची कहाणी ‘मी यशस्वी झाले’ एवढ्यावर थांबत नाही; ती ‘आपण सर्वांनी पुढे जावे’ असा संदेश देते.
आज ग्रामीण महिलांना उद्योजकतेची नवी दिशा देणाऱ्या आणि शेतकऱ्यांना ज्ञान, प्रशिक्षण व कृषी व्यवसायाशी जोडणाऱ्या उद्योग स्वामिनी सौ. सुवर्णा योगेश गागरे यांची वाटचाल निश्चितच प्रेरणादायी आहे.
“Empowering Farmers, Transforming Rural India” हा सुयोग ॲग्रो बिझिनेस कॉर्पोरेशनचा संदेश त्यांच्या कार्याची दिशा स्पष्ट करणारा आहे. शेतकरी सक्षम झाला, ग्रामीण महिला स्वावलंबी झाली आणि गावातील अर्थव्यवस्था मजबूत झाली, तरच खऱ्या अर्थाने ग्रामीण भारताचा विकास होईल—याच विचाराला त्यांच्या कार्यातून बळ मिळते.
📌 संपर्क व अधिक माहितीसाठी
🌱 SUYOG AGRO BUSINESS CORPORATION
संपूर्ण कृषी समाधानासाठी एक विश्वासार्ह नाव
📍 पत्ता: धोंडवीर नगर, ता. सिन्नर, जि. नाशिक – 422103, महाराष्ट्र
