श्री. विरेश सदाशिव जेऊर यांचे प्रयोगशील कृषी विस्तार कार्य : शेतकरी विकासासाठी ज्ञान, तंत्रज्ञान आणि प्रत्यक्ष मार्गदर्शनाचा सेतू
Viresh Sadashiv Jeur's Innovative Agricultural Extension Work: Bridging Knowledge, Technology and Farmers
 |
| श्री. विरेश सदाशिव जेऊर |
महाराष्ट्रातील कृषी क्षेत्राच्या विकासामध्ये कृषी विस्तार कार्याला अत्यंत महत्त्वाचे स्थान आहे. शासनाच्या विविध योजना, आधुनिक कृषी तंत्रज्ञान, सुधारित उत्पादन पद्धती आणि कृषी संशोधनातून उपलब्ध होणारे ज्ञान प्रत्यक्ष शेतकऱ्यांपर्यंत पोहोचविण्याचे महत्त्वपूर्ण कार्य कृषी विस्तार यंत्रणेमार्फत केले जाते. या कार्यात कल्पकता, समर्पण आणि प्रत्यक्ष शेतकरी सहभाग यांचा सुंदर संगम घडवून आणणाऱ्या श्री. विरेश सदाशिव जेऊर यांचे कार्य विशेष उल्लेखनीय आहे.
कृषीथॉनच्या “प्रयोगशील कृषी विस्तार कार्य सन्मान” या पुरस्कारासाठी सादर करण्यात आलेल्या माहितीमध्ये त्यांच्या कृषी विस्तार कार्याची विविध रूपे दिसून येतात.
या पुरस्काराचा उद्देशही कृषी क्षेत्रात प्रयोगशील आणि परिणामकारक विस्तार कार्य करणाऱ्या व्यक्ती व संस्थांच्या कार्याचा गौरव करून त्यांना प्रोत्साहन देणे हा आहे. श्री. विरेश जेऊर यांना "कृषीथॉन" पुरस्काराबरोबर "महाराष्ट्र उद्योग सन्मान पुरस्कार-२५", "विश्वात्मक शिक्षक गौरव पुरस्कार-२६", "टिचिंग एक्सलन्स अवॉर्ड-२६" हे मानाचे पुरस्कार मिळाले आहेत.
शेतकऱ्यांपर्यंत आधुनिक कृषी ज्ञान पोहोचविण्याचा ध्यास
विरेश जेऊर यांच्या कृषी विस्तार कार्यामध्ये शेतकऱ्यांना आधुनिक तंत्रज्ञानाची माहिती देणे आणि ती प्रत्यक्ष शेतीत वापरण्यासाठी प्रोत्साहित करणे याला विशेष महत्त्व आहे. केवळ माहिती देण्यापुरते त्यांचे कार्य मर्यादित न राहता, शेतकऱ्यांशी प्रत्यक्ष संवाद साधून त्यांच्या अडचणी समजून घेणे आणि त्यावर मार्गदर्शन करणे हा त्यांच्या कार्याचा महत्त्वाचा भाग आहे.
आजच्या बदलत्या हवामानात, वाढत्या उत्पादन खर्चात आणि बाजारपेठेतील स्पर्धेमध्ये शेतकऱ्यांना योग्य वेळी योग्य माहिती मिळणे अत्यावश्यक आहे. अशा परिस्थितीत कृषी विस्तार कार्य हे शेतकरी आणि कृषी संशोधन यांच्यातील महत्त्वाचा दुवा ठरते.
शेतकरी प्रशिक्षण आणि शेतकरी शाळांद्वारे ज्ञानवाटप
त्यांच्या कार्यामध्ये विविध ठिकाणी शेतकरी प्रशिक्षण कार्यक्रम, शेतकरी शाळा, तसेच तज्ज्ञ आणि शास्त्रज्ञांच्या मार्गदर्शनाचा समावेश असल्याचे दिसून येते. अशा उपक्रमांमुळे शेतकऱ्यांना केवळ सैद्धांतिक माहिती मिळत नाही, तर आधुनिक शेतीतील तंत्रज्ञान, पीक व्यवस्थापन आणि समस्यांवरील उपाय याबाबत प्रत्यक्ष मार्गदर्शन मिळते.
शेतकरी प्रशिक्षणाच्या माध्यमातून शेतकऱ्यांमध्ये नवीन तंत्रज्ञान स्वीकारण्याची मानसिकता निर्माण होते. अनुभवांची देवाणघेवाण होते आणि यशस्वी प्रयोग इतर शेतकऱ्यांपर्यंत पोहोचतात. यामुळे कृषी विकासाला सामूहिक गती मिळते.
शास्त्रज्ञ भेटी आणि प्रत्यक्ष अनुभवाचे महत्त्व
कृषी विस्तार कार्यातील आणखी एक महत्त्वाचा पैलू म्हणजे शेतकऱ्यांना कृषी तज्ज्ञ आणि शास्त्रज्ञांशी जोडणे. शास्त्रज्ञ भेटी, चर्चासत्रे आणि प्रत्यक्ष प्रात्यक्षिकांमुळे संशोधनातून विकसित झालेली माहिती शेतकऱ्यांच्या शेतापर्यंत पोहोचण्यास मदत होते.
संशोधन आणि प्रत्यक्ष शेती यांच्यामधील अंतर कमी करण्यासाठी अशा उपक्रमांची मोठी भूमिका असते. शेतकऱ्यांच्या प्रश्नांवर तज्ज्ञांकडून मार्गदर्शन मिळाल्याने त्यांचा आत्मविश्वास वाढतो आणि नवीन कृषी तंत्रज्ञानाचा स्वीकार अधिक प्रभावीपणे होऊ शकतो.
प्रयोगशीलतेतून कृषी विकासाचा नवा मार्ग
कृषी विस्तार कार्यात प्रयोगशीलता अत्यंत आवश्यक आहे. प्रत्येक परिसराची माती, हवामान, पिकांची पद्धत आणि शेतकऱ्यांच्या गरजा वेगळ्या असतात. त्यामुळे स्थानिक परिस्थिती लक्षात घेऊन शेतकऱ्यांना उपयुक्त ठरणारे उपक्रम राबविणे महत्त्वाचे ठरते.
विरेश जेऊर यांच्या कार्यातून कृषी विस्तार म्हणजे केवळ सूचना किंवा माहिती प्रसारित करणे नसून, शेतकऱ्यांच्या प्रत्यक्ष सहभागातून बदल घडविण्याची प्रक्रिया असल्याचे स्पष्ट होते. प्रशिक्षण, शेतकरी शाळा, कार्यशाळा, विचारमंथन आणि शास्त्रज्ञ भेटी यांसारख्या विविध माध्यमांचा वापर करून कृषी ज्ञान अधिक व्यापक पातळीवर पोहोचविण्याचा प्रयत्न त्यांच्या कार्यातून दिसतो.
शेतकरी केंद्रस्थानी ठेवणारे विस्तार कार्य
यशस्वी कृषी विस्तार कार्याचा केंद्रबिंदू शेतकरी असतो. शेतकऱ्यांच्या समस्या जाणून घेणे, त्यांच्या अनुभवांना महत्त्व देणे आणि स्थानिक गरजांनुसार मार्गदर्शन करणे ही प्रभावी विस्तार कार्याची वैशिष्ट्ये आहेत.
विरेश जेऊर यांच्या उपक्रमांमुळे शेतकऱ्यांना एकत्र येण्याची, नवीन माहिती जाणून घेण्याची आणि आधुनिक कृषी तंत्रज्ञानाबाबत चर्चा करण्याची संधी उपलब्ध झाली. अशा सामूहिक ज्ञानवाटपातून शेतकऱ्यांमध्ये नवकल्पना स्वीकारण्याची क्षमता विकसित होण्यास मदत होते.
कृषी विस्तार कार्याचे सामाजिक महत्त्व
कृषी क्षेत्राचा विकास हा केवळ उत्पादनवाढीपुरता मर्यादित नाही. शेतकऱ्यांचे ज्ञान, कौशल्य, निर्णयक्षमता आणि नवीन तंत्रज्ञान स्वीकारण्याची तयारी वाढणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे. प्रभावी कृषी विस्तार कार्यामुळे शेतकरी अधिक माहितीपूर्ण आणि सक्षम बनू शकतो.
प्रशिक्षण आणि मार्गदर्शनाच्या माध्यमातून शेतकऱ्यांना योग्य कृषी निर्णय घेण्यासाठी आवश्यक माहिती मिळते. याचा सकारात्मक परिणाम शेतीतील उत्पादनक्षमता, खर्चाचे नियोजन आणि एकूण कृषी विकासावर होऊ शकतो.
प्रेरणादायी कृषी विस्तार प्रवास
विरेश जेऊर यांचे कृषी विस्तार क्षेत्रातील कार्य हे कृषी ज्ञानाचा प्रत्यक्ष शेतकऱ्यांच्या विकासासाठी कसा प्रभावी उपयोग करता येतो, याचे प्रेरणादायी उदाहरण आहे. शेतकरी प्रशिक्षण, शेतकरी शाळा, कार्यशाळा आणि शास्त्रज्ञ भेटी यांसारख्या उपक्रमांच्या माध्यमातून त्यांनी कृषी विस्तार कार्याला प्रत्यक्ष सहभागाची जोड दिली आहे.
आज कृषी क्षेत्रासमोर अनेक आव्हाने असताना शेतकऱ्यांपर्यंत विश्वासार्ह, उपयुक्त आणि योग्यवेळी कृषी माहिती पोहोचविणारे कृषी विस्तार कार्य अधिक महत्त्वाचे बनले आहे. अशा वेळी विरेश जेऊर यांच्यासारख्या प्रयोगशील कृषी विस्तार कार्यकर्त्यांचे योगदान शेतकरी विकासासाठी निश्चितच मोलाचे आहे.
निष्कर्ष
कृषी क्षेत्राच्या शाश्वत विकासासाठी संशोधन, तंत्रज्ञान आणि शेतकरी यांच्यात प्रभावी संवाद असणे आवश्यक आहे. हा संवाद घडवून आणण्यात कृषी विस्तार कार्याची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची आहे. विरेश जेऊर यांनी विविध प्रशिक्षणात्मक आणि ज्ञानवर्धक उपक्रमांद्वारे शेतकऱ्यांपर्यंत कृषी ज्ञान पोहोचविण्याचा केलेला प्रयत्न कृषी विस्तार कार्याची खरी ताकद अधोरेखित करतो.
त्यांचे कार्य हे केवळ एका व्यक्तीचे योगदान नसून, “ज्ञानातून सक्षम शेतकरी आणि सक्षम शेतकऱ्यातून समृद्ध कृषी” या विचाराला प्रत्यक्ष कृतीत उतरविणारा प्रेरणादायी प्रवास आहे.
संपर्क :
🌱वीरभद्रेश्वर उद्योग समूह🌱
(Plant Nursery & Transport Service)
आमच्या येथे योग्य व उत्तम दर्जाची रोपे होलसेल व रिटेल दरात मिळतील.
📍 ता. जत, जि. सांगली
📞 संपर्क : 7875301149
🌿गुणवत्तापूर्ण रोपे • उत्कृष्ट सेवा • शेतकऱ्यांचा विश्वास 🌿
© दीपक केदू अहिरे
नाशिक
deepakahire1973@gmail.com
