उच्च तंत्रज्ञानावर आधारित विद्राव्य खत उत्पादनात स्वदेशी यश – मिलिंद धनाईत यांची प्रेरणादायी यशोगाथा Indigenous Success in High-Tech Water Soluble Fertilizer Production – Milind Dhanait Success Story
भारतीय शेतीचे स्वरूप गेल्या काही दशकांत झपाट्याने बदलत आहे. आजचा शेतकरी केवळ पारंपरिक खतांवर अवलंबून न राहता आधुनिक तंत्रज्ञानाधारित उपाययोजनांचा स्वीकार करत आहे. अशा परिस्थितीत विद्राव्य खतांचा (Water Soluble Fertilizers) वापर शेतीत मोठी क्रांती घडवत आहे.
परदेशातून आयात होणाऱ्या महागड्या विद्राव्य खतांना स्वदेशी पर्याय उपलब्ध करून देण्याचे महत्त्वाचे कार्य विमल केमिकल्स या कंपनीने केले आहे. या कंपनीचे संस्थापक व संचालक श्री. मिलिंद खंडेराव धनाईत यांचा प्रवास हा जिद्द, मेहनत, दूरदृष्टी आणि संशोधन यांच्या आधारावर उभा आहे.
एका सामान्य शेतकरी कुटुंबातील मुलाने कृषी क्षेत्रात संशोधनाच्या बळावर मोठे यश कसे मिळवले, याची ही प्रेरणादायी कहाणी आहे.
सुरुवातीचे दिवस : नोकरीपेक्षा व्यवसायाची ओढ
मिलिंद धनाईत यांचे वडील कृषी खात्यात अधिकारी होते. त्यामुळे घरातून नोकरी करण्याचा आग्रह होता. परंतु मिलिंद धनाईत यांची वृत्ती वेगळी होती. त्यांनी बी.एस्सी. (केमिस्ट्री) शिक्षण पूर्ण केले आणि नोकरीपेक्षा स्वतःचा व्यवसाय करण्याचा निर्णय घेतला.
त्यांनी एक छोटे कृषी सेवा केंद्र सुरू केले. या दुकानाच्या माध्यमातून त्यांना शेतकऱ्यांच्या अनेक समस्या जवळून समजल्या.
पिकांच्या वाढीतील अडथळे
माती व पाण्याच्या अडचणी
उत्पादन खर्च वाढणे
योग्य खतांची कमतरता
विमल केमिकल्सची स्थापना
१९९७ साली त्यांनी विमल केमिकल्स या कंपनीची स्थापना केली. सुरुवातीला कंपनी लहान प्रमाणात सुरू झाली, परंतु तिच्या मागे संशोधनाची भक्कम पायाभरणी होती.
कंपनीचा पहिला प्रॉडक्ट होता क्रोनिन प्लस, जो पाण्याचा पीएच (सामू) संतुलित करण्यासाठी वापरला जातो. हा प्रॉडक्ट शेतकऱ्यांसाठी अत्यंत उपयुक्त ठरला.
यानंतर कंपनीने अनेक नाविन्यपूर्ण उत्पादने बाजारात आणली:
जीए बूस्टर
मेकर
ऍग्रोकिंग
यापैकी ऍग्रोकिंग या उत्पादनाने फुलवर्गीय पिकांमध्ये फुलांची व फळांची संख्या वाढवून शेतकऱ्यांचे उत्पादन मोठ्या प्रमाणात वाढवले.
संशोधन आणि नावीन्याचा प्रवास
श्री. धनाईत यांचा विश्वास होता की शेतीतील प्रत्येक समस्येचे उत्तर संशोधनात आहे. त्यामुळे त्यांनी सातत्याने संशोधनावर भर दिला.
कंपनीने विकसित केलेली प्रमुख उत्पादने:
मायक्रो न्यूट्रिएंट चिलेटेड रेंज
स्प्रेडर व स्टिम्युलेटर
जैविक खते (अॅझोस्पिरिलियम, रायझोबियम, पीएसबी, मायकोरायझा)
आधुनिक बायोफर्टिलायझर्स
सिन्नर–मालेगाव एमआयडीसी येथे ६,००० स्क्वेअर फूट जागेत अत्याधुनिक कारखाना उभारण्यात आला. येथे आधुनिक मशीनरी आणि सुसज्ज प्रयोगशाळा असून संशोधन व उत्पादन एकत्रितपणे चालते.
संघर्ष आणि सातत्य
यशाचा मार्ग कधीच सोपा नसतो. व्यवसायाच्या सुरुवातीच्या काळात अनेक संकटांचा सामना करावा लागला.
आर्थिक अडचणी
कौटुंबिक समस्या
विश्वासघात
परवान्यांच्या प्रक्रियेत अडथळे
विशेषतः वॉटर सोल्युबल फर्टिलायझर (विद्राव्य खत) उत्पादनासाठी परवाना मिळवण्यासाठी त्यांना अनेक वर्षे संघर्ष करावा लागला.
अखेरीस २०२२ साली अधिकृत परवाना मिळाला आणि कंपनीने १००% विद्राव्य खत उत्पादनात प्रवेश केला.
विद्राव्य खत उत्पादनातील क्रांती
विद्राव्य खते म्हणजे पाण्यात पूर्णपणे विरघळणारी खते. ही खते पिकांना त्वरित पोषण उपलब्ध करून देतात आणि उत्पादन वाढवतात.
भारतामध्ये सुमारे ९०% विद्राव्य खते आयात केली जातात, त्यामुळे ती महागडी असतात.
विमल केमिकल्सने स्वदेशी उत्पादन करून ही खते परवडणाऱ्या दरात उपलब्ध करून दिली.
८ वर्षांच्या संशोधनानंतर विकसित केलेली प्रमुख उत्पादने:
अर्कोटेक ०:४७:३०
अर्कोटेक ५:३५:१५
अर्कोटेक ०:४०:४५ : S-2
अर्कोटेक ०५:१०:४० : S-2 : B-0.5
अर्कोटेक ७:११:१८ : S-2 : Ca-2
याशिवाय
मेकर एक्सट्रा
ऍग्रोकिंग
मायक्रोकिंग
क्रोनिन प्लस
विविध मायक्रोन्युट्रिएंट्स
जैविक खते
ही प्रगत उत्पादने बाजारात उपलब्ध आहेत.
वाढते उत्पादन आणि भविष्यदृष्टी
कंपनीची प्रगती सतत वाढत आहे.
२०२३–२४: ५० टन उत्पादन
२०२४: २५० टन उत्पादन
२०२५ लक्ष्य: ५०० टन उत्पादन
विमल केमिकल्स आता आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेत प्रवेश करत आहे. लवकरच कंपनी दक्षिण आफ्रिका येथे निर्यात सुरू करणार आहे.
कंपनीचा विश्वास आहे की त्यांच्या उत्पादनांचे परिणाम युरोपियन व इस्राईली कंपन्यांच्या उत्पादनांइतके किंवा त्याहून अधिक प्रभावी आहेत.
टीमवर्क आणि कौटुंबिक सहकार्य
आज कंपनीमध्ये एम.एस्सी. आणि पीएच.डी. तज्ज्ञ वैज्ञानिक कार्यरत आहेत. मजबूत मार्केटिंग टीम देखील कंपनीच्या प्रगतीत महत्त्वाची भूमिका बजावत आहे.
मिलिंद धनाईत यांचे कुटुंब देखील कंपनीच्या विकासात सक्रिय आहे. त्यांचे सुपुत्र वेद धनाईत देखील व्यवसायात सहभागी आहेत.
“Trust the Quality” – कंपनीचे ब्रीदवाक्य
शेतकऱ्यांचा विश्वास जिंकणे हेच कंपनीचे सर्वात मोठे भांडवल ठरले आहे.
प्रेरणादायी निष्कर्ष
एका सामान्य शेतकरी कुटुंबातील मुलाने, नोकरीच्या चौकटीबाहेर जाऊन, संशोधन आणि जिद्दीच्या जोरावर आंतरराष्ट्रीय दर्जाची कंपनी उभारली – ही केवळ यशोगाथा नाही, तर प्रत्येक तरुण उद्योजकासाठी प्रेरणा आहे.
मिलिंद धनाईत यांचा प्रवास दाखवतो की जिद्द, संशोधन आणि सातत्य असेल तर कोणतेही स्वप्न पूर्ण होऊ शकते.
आज विमल केमिकल्स स्वदेशी उत्पादनातून शेतकऱ्यांना परवडणारी, परिणामकारक आणि आधुनिक विद्राव्य खते उपलब्ध करून देत आहे.
संपर्क
विमल केमिकल्स
बी-६८, माळेगाव एमआयडीसी
ता. सिन्नर, जि. नाशिक
महाराष्ट्र, इंडिया – ४२२ १०३
