नाशिक जिल्ह्यातील सुरगाणा येथील स्ट्रॉबेरी शेती
Surgana Strawberry Farming – आदिवासी भागातील यशस्वी शेतीपूरक व्यवसाय
प्रस्तावना
नाशिक जिल्ह्यातील सुरगाणा तालुका हा आदिवासी, डोंगराळ व पावसाचा प्रदेश म्हणून ओळखला जातो. पारंपरिक शेतीवर अवलंबून असलेल्या या भागात गेल्या १५–२० वर्षांत स्ट्रॉबेरी शेतीने आर्थिक परिवर्तन घडवून आणले आहे. एकेकाळी रोजगारासाठी शहरांकडे स्थलांतर करणारे आदिवासी शेतकरी आज गावातच नगदी व फायदेशीर शेती करून आत्मनिर्भर झाले आहेत.
पारंपरिक शेतीतून आधुनिक पीकाकडे वाटचाल
पूर्वी सुरगाणा तालुक्यात:
भात
नागली
मका
भुईमूग
कुळीथ
उडीद
अशी पारंपरिक जिरायती पिके घेतली जात. दिवाळी संपली की रोजगारासाठी स्थलांतर अटळ असायचे. ही वणवण थांबवण्यासाठी २००२ नंतर काही प्रयोगशील शेतकरी पुढे आले.
भात
नागली
मका
भुईमूग
कुळीथ
उडीद
स्ट्रॉबेरी – सक्षम शेतीपूरक पर्याय
स्ट्रॉबेरीसाठी आवश्यक असलेले:
समशीतोष्ण हवामान
भरपूर सूर्यप्रकाश
६०–७०% आर्द्रता
थंड व डोंगराळ वातावरण
हे सर्व घटक सुरगाण्यात नैसर्गिकरित्या उपलब्ध असल्याने स्ट्रॉबेरी पीक येथे चांगले फोफावले.
समशीतोष्ण हवामान
भरपूर सूर्यप्रकाश
६०–७०% आर्द्रता
थंड व डोंगराळ वातावरण
प्रारंभिक योगदान
या प्रयोगशील वाटचालीत:
श्रीराम गायकवाड
रमेश महाले
यांचे योगदान मोलाचे ठरले. सुरुवातीला अनेक अडचणी, भांडवलाचा अभाव, बाजारपेठेचा अनुभव नसणे यावर मात करत शेतकऱ्यांनी एकमेकांना आधार दिला.
श्रीराम गायकवाड
रमेश महाले
महाबळेश्वरनंतर सुरगाणा – नवा स्ट्रॉबेरी पट्टा
एकेकाळी महाबळेश्वरचा मक्ता असलेली स्ट्रॉबेरी आज:
सुरगाणा
कळवण
पश्चिम घाटमाथा
येथील शेतकऱ्यांसाठी महत्त्वाचे नगदी पीक बनली आहे.
सुरगाणा
कळवण
पश्चिम घाटमाथा
सुरगाणा तालुक्यातील स्ट्रॉबेरी लागवड क्षेत्र
सध्या स्ट्रॉबेरी लागवड प्रामुख्याने:
बोरगाव
घागबारी
पळसदर खोरे
सुकापूर
अशा १०–१५ गावांत मोठ्या प्रमाणात केली जाते.
बोरगाव
घागबारी
पळसदर खोरे
सुकापूर
🌱 स्ट्रॉबेरी लागवड – सविस्तर मार्गदर्शन
१) हवामान व जमीन
थंड व समशीतोष्ण हवामान
हलकी ते मध्यम काळी, गाळाची जमीन
चांगला निचरा होणारी जमीन
pH: ५.५ ते ६.५
थंड व समशीतोष्ण हवामान
हलकी ते मध्यम काळी, गाळाची जमीन
चांगला निचरा होणारी जमीन
pH: ५.५ ते ६.५
२) जमीन तयारी
उभी-आडवी खोल नांगरट
जुने पिकांचे अवशेष व तण नष्ट करणे
सेंद्रिय खतांचा भरपूर वापर
उभी-आडवी खोल नांगरट
जुने पिकांचे अवशेष व तण नष्ट करणे
सेंद्रिय खतांचा भरपूर वापर
३) गादीवाफे तयार करणे
रुंदी: ९० से.मी.
उंची: ३०–४५ से.मी.
दोन ओळी पद्धत
रुंदी: ९० से.मी.
उंची: ३०–४५ से.मी.
दोन ओळी पद्धत
४) रोपांची निवड
महाबळेश्वर परिसरातून दर्जेदार रोपे
४–५ पाने असलेली निरोगी रोपे
प्लास्टिक पिशवीतील रोपे अधिक उपयुक्त
महाबळेश्वर परिसरातून दर्जेदार रोपे
४–५ पाने असलेली निरोगी रोपे
प्लास्टिक पिशवीतील रोपे अधिक उपयुक्त
५) लागवड कालावधी
ऑक्टोबर ते मार्च
या काळातील हवामान सर्वाधिक पोषक
ऑक्टोबर ते मार्च
या काळातील हवामान सर्वाधिक पोषक
६) लागवड पद्धत
अंतर: १ फूट × १ फूट
प्रत्येक खड्ड्यात:
२०० ग्रॅम कुजलेले शेणखत
फोरेट
शिफारस केलेली रासायनिक खते
अंतर: १ फूट × १ फूट
प्रत्येक खड्ड्यात:
२०० ग्रॅम कुजलेले शेणखत
फोरेट
शिफारस केलेली रासायनिक खते
७) वापरात असलेले वाण
सुरगाण्यात प्रामुख्याने:
स्वीट चार्ली
कॅमेरोझा
सेल्वा
डग्लस
पजारो
विंटर डॉन (सर्वाधिक लोकप्रिय)
स्वीट चार्ली
कॅमेरोझा
सेल्वा
डग्लस
पजारो
विंटर डॉन (सर्वाधिक लोकप्रिय)
८) पाणी व खत व्यवस्थापन
ठिबक सिंचन सर्वोत्तम
आठवड्याला सेंद्रिय द्रवरूप खत
संतुलित खत व्यवस्थापन आवश्यक
ठिबक सिंचन सर्वोत्तम
आठवड्याला सेंद्रिय द्रवरूप खत
संतुलित खत व्यवस्थापन आवश्यक
९) रोग व कीड नियंत्रण
पानांवरील डाग
मावा
बुरशीजन्य रोग
➡️ प्रतिबंधासाठी:
स्वच्छता
योग्य अंतर
सेंद्रिय कीडनाशके
पानांवरील डाग
मावा
बुरशीजन्य रोग
स्वच्छता
योग्य अंतर
सेंद्रिय कीडनाशके
🍓 स्ट्रॉबेरी उत्पादन व काढणी
लागवडीनंतर ६०–७० दिवसांत फळधारणा
लाल चुटूक, आकर्षक फळे
डिसेंबर ते मार्च प्रमुख हंगाम
लागवडीनंतर ६०–७० दिवसांत फळधारणा
लाल चुटूक, आकर्षक फळे
डिसेंबर ते मार्च प्रमुख हंगाम
‘बोरगाव स्ट्रॉबेरी’ – एक ब्रँड
सुरगाण्यातील स्ट्रॉबेरी:
लाल चुटूक
आंबट-गोड चव
टिकाऊपणा
यामुळे “बोरगाव स्ट्रॉबेरी” हा ब्रँड तयार झाला आहे.
लाल चुटूक
आंबट-गोड चव
टिकाऊपणा
बाजारपेठ व विक्री
पूर्वी:
मुंबई
अहमदाबाद
बडोदा
आता:
पुणे
बंगळूर
हैदराबाद
चेन्नई
पर्यटकांसाठी:
वणी
सप्तशृंगी गड
सापुतारा रोड
येथे थेट विक्री.
मुंबई
अहमदाबाद
बडोदा
पुणे
बंगळूर
हैदराबाद
चेन्नई
वणी
सप्तशृंगी गड
सापुतारा रोड
दर व प्रक्रिया उद्योग
जानेवारीत दर जास्त
मार्चनंतर दर कमी
द्वितीय दर्जाचा माल:
प्रक्रिया उद्योगांना ₹३०/kg
जानेवारीत दर जास्त
मार्चनंतर दर कमी
द्वितीय दर्जाचा माल:
प्रक्रिया उद्योगांना ₹३०/kg
साप्रो शेतकरी उत्पादक कंपनी
शेतकऱ्यांची संघटना
हमीभाव व देयक सुरक्षा
स्थानिक रोजगार निर्मिती
शेतकऱ्यांची संघटना
हमीभाव व देयक सुरक्षा
स्थानिक रोजगार निर्मिती
आदिवासी भागातील परिवर्तन
स्थलांतर थांबले
गावात रोजगार
महिला सहभाग वाढला
कृषी विभागाची “विकेल ते पिकेल” संकल्पना
स्थलांतर थांबले
गावात रोजगार
महिला सहभाग वाढला
कृषी विभागाची “विकेल ते पिकेल” संकल्पना
निष्कर्ष
सुरगाणा स्ट्रॉबेरी शेती ही:
आदिवासी भागातील यशस्वी शेतीकथा
नगदी, शाश्वत व बाजाराभिमुख शेती
इतर आदिवासी तालुक्यांसाठी आदर्श
आदिवासी भागातील यशस्वी शेतीकथा
नगदी, शाश्वत व बाजाराभिमुख शेती
इतर आदिवासी तालुक्यांसाठी आदर्श
© दीपक केदू अहिरे
नाशिक
deepakahire1973@gmail.com
******************************************Telegram :******************************************Facebook :************************************************************************************YouTube :
******************************************Quora :******************************************Koo :******************************************************************************************************************************Twitter :@DeepakA86854129******************************************Website :
******************************************
