शरद जोशी फेलोशिपची घोषणा; शेतीविचारांना नवी दिशा देण्यासाठी दरवर्षी पाच फेलोची निवड | Sharad Joshi Fellowship
आधुनिक शेतीचे भाष्यकार आणि शेतकरी चळवळीचे ज्येष्ठ विचारवंत शरद जोशी यांच्या विचारांचा पुढील पिढीपर्यंत प्रसार व्हावा, त्यांच्या विचारांवर अभ्यास, संशोधन आणि लेखन करणाऱ्या गुणवंतांना प्रोत्साहन मिळावे, या उद्देशाने ‘शरद जोशी फेलोशिप’ या महत्त्वाकांक्षी उपक्रमाची घोषणा नाशिक जिल्ह्यातील सह्याद्री फार्म्स, मोहाडी येथे करण्यात आली.
या फेलोशिपची घोषणा लेखक, पत्रकार व शेतकरी चळवळीतील ज्येष्ठ कार्यकर्ते विनय हर्डीकर यांनी केली. सह्याद्री फार्म्सच्या सभागृहात झालेल्या कार्यक्रमाला विविध क्षेत्रांतील मान्यवर उपस्थित होते.
शरद जोशी फेलोशिप नेमकी काय आहे?
शरद जोशी यांनी शेतकरी, शेती आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेबाबत मांडलेले विचार केवळ स्मरणात ठेवण्याऐवजी त्यांचा चिकित्सक अभ्यास करून वर्तमानकाळाशी जोडण्याची गरज आहे. ही गरज लक्षात घेऊन ‘शरद जोशी फेलोशिप’ सुरू करण्यात आली आहे.
या फेलोशिपच्या माध्यमातून शरद जोशी यांच्या विचारांचा सखोल अभ्यास करणाऱ्या विद्यार्थ्यांना, संशोधकांना, पत्रकारांना, शेतकऱ्यांना आणि कृषी अभ्यासकांना आपले संशोधन पुढे नेण्यासाठी संधी मिळणार आहे.
फेलोशिपच्या माध्यमातून आजची शेती, ग्रामीण समाजजीवन, शेतकरी अर्थव्यवस्था आणि शरद जोशी यांच्या विचारांचा वर्तमानाशी असलेला संबंध यांचा अभ्यास केला जाणार आहे.
दरवर्षी पाच फेलोंची निवड
शरद जोशी फेलोशिपमध्ये दरवर्षी पाच फेलोंची निवड करण्यात येणार आहे. साधारण सात ते आठ महिन्यांच्या कालावधीत फेलोंना आपल्या निवडलेल्या विषयावर अभ्यास व संशोधन करता येईल.
यासाठी विद्यार्थी, संशोधक, पत्रकार, शेतकरी आणि कृषी अभ्यासक अर्ज करू शकतील. विशेष म्हणजे केवळ पारंपरिक शैक्षणिक संशोधनापुरती ही फेलोशिप मर्यादित नसून शेती आणि ग्रामीण वास्तवाचा प्रत्यक्ष अभ्यास करण्यालाही महत्त्व दिले जाणार आहे.
अभ्यास, संशोधन आणि प्रवासासाठी आर्थिक मदत
फेलोशिपधारकांना त्यांच्या अभ्यास व संशोधनासाठी आर्थिक सहाय्य उपलब्ध करून दिले जाणार आहे. प्रत्येक फेलोसाठी अभ्यास, संशोधन आणि प्रवासासाठी एक लाख रुपयांपर्यंतची तरतूद करण्यात आली आहे. त्यामध्ये प्रवासासाठी कमाल २५ हजार रुपयांची तरतूद असल्याचे कार्यक्रमात सांगण्यात आले.
यामुळे ग्रामीण भागात जाऊन शेतकरी, शेती व्यवस्था, बाजारपेठ, कृषी धोरणे आणि बदलते ग्रामीण जीवन यांचा प्रत्यक्ष अभ्यास करण्यास फेलोंना मदत होणार आहे.
कोणत्या विषयांचा अभ्यास होणार?
शरद जोशी यांच्या विचारविश्वाशी संबंधित विविध विषयांचा या फेलोशिपमध्ये अभ्यास करता येणार आहे. यामध्ये—
- बाजारपेठेचे स्वातंत्र्य
- मुक्त अर्थव्यवस्था
- महिला धोरण
- युवा शेतकरी
- चतुरंग शेती
- आधुनिक शेती
- ग्रामीण अर्थव्यवस्था
- शेतकरी संघटनांचे कार्य
- शरद जोशी यांचे शेतीविषयक विचार
- शेतकरी आणि बाजारपेठ
- शेतीतील बदलते तंत्रज्ञान
यांसारख्या विविध विषयांचा समावेश होऊ शकतो.
त्यामुळे ही फेलोशिप केवळ एका व्यक्तीच्या विचारांचा अभ्यास न राहता आजच्या शेतीसमोरील प्रश्नांकडे नव्या दृष्टिकोनातून पाहण्याचे माध्यम ठरण्याची अपेक्षा आहे.
पाच वर्षांत २५ संशोधनात्मक दस्तऐवजांचे उद्दिष्ट
या उपक्रमाचा कालावधी पाच वर्षांचा असून या काळात २५ संशोधनात्मक दस्तऐवज आणि व्हिडिओ साहित्य तयार करण्याचे उद्दिष्ट ठेवण्यात आले आहे.
शरद जोशी यांच्या विचारांचा केवळ गौरव किंवा स्मरण करण्याऐवजी त्यांचा अभ्यास करून आजच्या सामाजिक, आर्थिक आणि कृषी परिस्थितीच्या संदर्भात त्यांचे विचार किती उपयुक्त आहेत, याचा शोध या माध्यमातून घेतला जाणार आहे.
शरद जोशींचे विचार पुढील पिढीपर्यंत पोहोचवण्याचा प्रयत्न
शरद जोशी हे आधुनिक शेतीचे मोठे तत्त्ववेत्ते आणि भाष्यकार म्हणून ओळखले जातात. शेतकऱ्यांच्या आर्थिक स्वातंत्र्याचा आणि शेतीला बाजारपेठेचे स्वातंत्र्य मिळण्याचा त्यांनी सातत्याने पुरस्कार केला.
त्यांच्या विचारांवर सखोल अभ्यास करणाऱ्या नव्या पिढीला संधी देणे हा या फेलोशिपचा महत्त्वाचा हेतू आहे. त्यामुळे शरद जोशी फेलोशिप ही केवळ पुरस्कार किंवा आर्थिक मदतीची योजना नसून विचार, संशोधन आणि शेतीविषयक नव्या दृष्टिकोनाला प्रोत्साहन देणारा उपक्रम ठरणार आहे.
सह्याद्री फार्म्समध्ये उपक्रमाची घोषणा
नाशिक जिल्ह्यातील मोहाडी येथील सह्याद्री फार्म्सच्या सभागृहात या फेलोशिपची घोषणा करण्यात आली. कार्यक्रमात विनय हर्डीकर यांच्यासह डॉ. ललित बहाळे, वसुंधरा काशिकर, विनोद शिरसाठ, विलास शिंदे आणि गुणवंत पाटील हांगेकर आदी मान्यवर उपस्थित होते.
कार्यक्रमाचे सूत्रसंचालन प्रमोद राजेमहाले यांनी केले, तर ललित बहाळे यांनी आभार मानले.
शेतीविचारांच्या अभ्यासासाठी नवी संधी
आज शेतीमध्ये तंत्रज्ञान, बाजारपेठ, हवामान बदल, उत्पादन खर्च, ग्रामीण रोजगार आणि शेतकरी संघटनांसारखे अनेक प्रश्न महत्त्वाचे झाले आहेत. अशा परिस्थितीत शरद जोशी यांच्या विचारांकडे आजच्या शेतीच्या आणि ग्रामीण वास्तवाच्या संदर्भातून पाहणे आवश्यक आहे.
हीच गरज लक्षात घेऊन सुरू करण्यात आलेली शरद जोशी फेलोशिप तरुण संशोधक, पत्रकार, शेतकरी आणि कृषी अभ्यासकांसाठी महत्त्वाची संधी ठरू शकते.
शरद जोशींच्या विचारांचा वारसा पुढे नेताना केवळ त्यांच्या विचारांचे स्मरण न करता अभ्यास, संशोधन आणि प्रत्यक्ष ग्रामीण अनुभवातून नवे विचार पुढे आणणे, हे या फेलोशिपचे वैशिष्ट्य ठरणार आहे.
© दीपक केदू अहिरे
नाशिक
deepakahire1973@gmail.com
******************************************Telegram :******************************************Facebook :************************************************************************************YouTube :
******************************************Quora :******************************************Koo :******************************************************************************************************************************Twitter :@DeepakA86854129******************************************Website :
******************************************
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत:
टिप्पणी पोस्ट करा