कृषिभूषण ओमकार मसकल्ले : विषमुक्त शेतीचा शेतकरी योद्धाOmkar Masakalle: Farmer warrior of pesticide-free farming
कृषिभूषण ओमकार मसकल्ले : विषमुक्त शेतीचा शेतकरी योद्धा
“गावात एसटी बस येते ती फक्त मतदानाच्या दिवशी... बाकी वेळेस या गावाने बस बघितली नाही.” ही ओळ ऐकली की लातूर जिल्ह्याच्या देवणी तालुक्यातील महादेववाडी या सीमाभागातील गावाचं चित्र डोळ्यासमोर उभं राहतं. पायाभूत सुविधांचा अभाव, रोजगाराच्या संधींची कमतरता आणि पारंपरिक शेतीतून मिळणारं तुटपुंजं उत्पन्न. या सर्वांच्या छायेत वाढलेला तरुण म्हणजे ओमकार माणिकराव मसकल्ले. पण या सर्व अडचणींवर मात करत, सेंद्रिय शेतीचा मार्ग निवडून आज ते कृषिभूषण पुरस्काराचे मानकरी झाले आहेत.
संघर्षातून उभा राहिलेला शेतकरी
घरच्याजवळ साधारण २० एकर शेती होती. पारंपरिक शेतीतून मिळणारं उत्पन्न कुटुंबासाठी अपुरं होतं. अनेक तरुणांप्रमाणेच ओमकार यांच्यासमोरही “शहराकडे धाव घ्यावी का?” हा प्रश्न उभा होता. पण त्यांनी ठरवलं – “शेतीला नवा चेहरा द्यायचा, इथंच उभं राहायचं.” त्यांनी सेंद्रिय शेतीचा अभ्यास सुरू केला. गावकऱ्यांनी सुरुवातीला थोडी टिंगल-टवाळी केली. “रासायनिक खतांशिवाय काहीच होत नाही” अशी धारणा अनेकांची होती. पण ओमकार मात्र ठाम होते.
प्रयोगांची सुरुवात
पहिल्या वर्षी त्यांनी थोड्याशा जमिनीत प्रयोग केले. गांडूळखत, व्हर्मीवॉश, जिवामृत, बीजामृत, दशपर्णी अर्क यांचा वापर करून पिकं घेतली. कीटकांवर नियंत्रणासाठी कामगंध सापळे, पक्षीथांबे, मित्र-शत्रू कीटकांचं ज्ञान या पद्धती वापरल्या. खर्च कमी झाला, जमीन हळूहळू सुपीक व्हायला लागली आणि सगळ्यात मोठं म्हणजे विषमुक्त उत्पादन तयार झालं. जेव्हा घरच्यांनी ही रसायनमुक्त भाजी आणि धान्य खाल्लं, तेव्हाच त्यांना या मार्गाची खरी ताकद समजली.
पूरक व्यवसाय – मत्स्यशेती
“फक्त शेतीवर अवलंबून राहिलं, तर धोका आहे,” या जाणिवेतून ओमकार यांनी शेततळं तयार केलं आणि मत्स्यपालन सुरू केलं. रोहू, कटला, सायप्रिनस यांसारख्या माशांनी त्यांना चांगलं उत्पन्न मिळालं. शेततळ्यामुळे पिकांसाठी पाणीही उपलब्ध झालं. याशिवाय बायोगॅस, गोकृपामृतम, अग्नी अस्त्र, ब्रम्हास्त्र यांसारखे सेंद्रिय प्रयोग करून त्यांनी शेतीला एक प्रकारचं “शास्त्र” बनवलं.
मेहनतीला मिळालेले मानाचे मुकुट
ओमकार यांची मेहनत शासनाच्या नजरेत आली. २०१७ मध्ये त्यांना वसंतराव नाईक शेतीनिष्ठ शेतकरी पुरस्कार मिळाला. २०२४ मध्ये पुन्हा एकदा त्यांच्या प्रयोगशीलतेचा सन्मान झाला आणि ते कृषिभूषण सेंद्रिय शेती पुरस्काराचे मानकरी ठरले. गावकऱ्यांना अभिमान वाटू लागला “आपल्या गावातला ओमकार आज संपूर्ण महाराष्ट्रात नाव कमावतो आहे.”
समाजासाठी दिलेला हात
ओमकार फक्त स्वतःपुरते थांबले नाहीत. त्यांनी शेतकरी गटांना प्रशिक्षण दिलं. विद्यार्थ्यांना प्रत्यक्ष शेतावर घेऊन जाऊन प्रात्यक्षिकं दाखवली. महिलांना स्वावलंबी बनवण्यासाठी सेंद्रिय शेतीचं मार्गदर्शन केलं.त्यांच्या भाषणातले एक वाक्य आजही सर्वांच्या लक्षात राहतं “जमिनीचं आरोग्य टिकवलं, तर माणसाचं आरोग्य आपोआप टिकतं.”
कुटुंबाचा पाठिंबा
या प्रवासात त्यांना पत्नी सुनीता मसकल्ले यांचा आणि वडिलांचा मोठा आधार मिळाला. घरच्यांनी शेतीला “केंद्रबिंदू” मानलं. “दिवस शेतात उगवला पाहिजे आणि शेतातच मावळला पाहिजे” हा ओमकार यांचा दिनक्रम त्यांच्या यशामागचं खरं रहस्य ठरलं.
प्रेरणा काय घ्यावी?
ओमकार मसकल्ले यांची यशोगाथा आपल्याला सांगते कि, रासायनिक शेतीचा अतिरेक आपल्याला विनाशाकडे नेतो. सेंद्रिय शेतीत श्रम आणि चिकाटी लागते, पण त्याचे परिणाम दीर्घकालीन व आरोग्यदायी असतात. बदल घडवायचा असेल तर आधी एका छोट्या कोपऱ्यात प्रयोग करावा. ग्रामीण युवकांनी शेतीला दुय्यम मानू नये; कारण शेती ही केवळ उत्पन्नाचा नव्हे तर आरोग्य आणि स्वावलंबनाचा पाया आहे. आज ओमकार मसकल्ले हे केवळ एक यशस्वी शेतकरी नाहीत, तर संपूर्ण भागासाठी प्रेरणेचं प्रतीक आहेत. त्यांनी सिद्ध केलं “चिकाटी, प्रयोगशीलता आणि सकारात्मक दृष्टिकोन असेल तर विषमुक्त शेतीतूनही स्वप्नं साकार होऊ शकतात.”
“सेंद्रिय शेती ही फक्त नफा मिळवण्याची पद्धत नाही, तर ती जमिनीचं आरोग्य, माणसाचं आरोग्य आणि भविष्यातील पिढ्यांचं आयुष्य सुरक्षित ठेवण्याची दिशा आहे. जिद्द आणि प्रयोगशीलता असेल तर प्रत्येक शेतकरी ‘यशोगाथा’ बनू शकतो.”
© दीपक केदू अहिरे
नाशिक
www.ahiredeepak.blogspot.com
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत:
टिप्पणी पोस्ट करा