🐐 शेळीपालन व्यवसाय: कमी भांडवलात जास्त नफा देणारा उद्योग | Goat Farming in Marathi
प्रस्तावना
आजच्या काळात शेतीसोबत जोडधंदा म्हणून शेळीपालन (SheliPalan / Goat Farming) हा व्यवसाय ग्रामीण व शहरी भागात वेगाने लोकप्रिय होत आहे. कमी भांडवल, कमी जोखीम आणि सतत वाढती मागणी यामुळे शेळीपालन हा नफ्याचा आणि टिकाऊ व्यवसाय मानला जातो.
शेळीपालन म्हणजे काय?
शेळीपालन म्हणजे शेळ्यांचे संगोपन करून दूध, मांस, खत आणि पिल्लांपासून उत्पन्न मिळवणे. भारतात विशेषतः महाराष्ट्रात शेळीपालन हा परंपरागत आणि आधुनिक पद्धतीने केला जाणारा व्यवसाय आहे.
शेळीपालनाचे फायदे
-
कमी भांडवलात व्यवसाय सुरू करता येतो
-
कमी जागेत पालन शक्य
-
आजाराचे प्रमाण तुलनेने कमी
-
बाजारात शेळीच्या मांसाला मोठी मागणी
-
लवकर उत्पन्न मिळते
-
सरकारी अनुदान व कर्ज सुविधा उपलब्ध
कमी भांडवलात व्यवसाय सुरू करता येतो
कमी जागेत पालन शक्य
आजाराचे प्रमाण तुलनेने कमी
बाजारात शेळीच्या मांसाला मोठी मागणी
लवकर उत्पन्न मिळते
सरकारी अनुदान व कर्ज सुविधा उपलब्ध
शेळीपालनासाठी योग्य जाती
भारतातील लोकप्रिय शेळी जाती
-
उस्मानाबादी – महाराष्ट्रात सर्वाधिक लोकप्रिय
-
जामुनापारी – मोठी शरीरयष्टी, जास्त वजन
-
बोअर – मांसासाठी सर्वोत्तम
-
सिरोही – कोरड्या हवामानासाठी योग्य
-
बेठाल – दूध व मांस दोन्हीसाठी उपयुक्त
शेळीपालनासाठी जागा व गोठा
-
उंच व कोरडी जमीन निवडावी
-
पावसाचे पाणी साचणार नाही याची काळजी
-
हवेशीर व स्वच्छ गोठा असावा
-
शेळी गोठ्याचे छप्पर टिन / कौलारू चालते
-
एका शेळीसाठी साधारण 10–12 चौ.फूट जागा
शेळ्यांचे खाद्य व्यवस्थापन
हिरवा चारा: नेपियर गवत, लुसर्ण, बरसीम
-
वाळलेला चारा: कडबा, भुसा
-
दाणेदार खाद्य: मक्याचा भरडा, बाजरी, हरभरा
-
स्वच्छ पिण्याचे पाणी नेहमी उपलब्ध असावे
हिरवा चारा: नेपियर गवत, लुसर्ण, बरसीम
-
वाळलेला चारा: कडबा, भुसा
-
दाणेदार खाद्य: मक्याचा भरडा, बाजरी, हरभरा
-
स्वच्छ पिण्याचे पाणी नेहमी उपलब्ध असावे
शेळीपालनातील रोग व लसीकरण
-
पीपीआर
-
घटसर्प
-
फूट अँड माउथ
-
आंतरिक व बाह्य जंत
👉 वेळेवर लसीकरण आणि औषधोपचार केल्यास मृत्यूदर कमी होतो.
-
पीपीआर
-
घटसर्प
-
फूट अँड माउथ
-
आंतरिक व बाह्य जंत
👉 वेळेवर लसीकरण आणि औषधोपचार केल्यास मृत्यूदर कमी होतो.
शेळीपालन व्यवसायातील खर्च व नफा
घटक अंदाजे खर्च 10 शेळ्या + 1 बोकड ₹60,000 – ₹80,000 गोठा ₹20,000 खाद्य व औषधे ₹15,000 एकूण खर्च ₹1,00,000 (अंदाजे)
👉 वार्षिक नफा: ₹1.5 ते ₹2.5 लाख (योग्य व्यवस्थापनात)
| घटक | अंदाजे खर्च |
|---|---|
| 10 शेळ्या + 1 बोकड | ₹60,000 – ₹80,000 |
| गोठा | ₹20,000 |
| खाद्य व औषधे | ₹15,000 |
| एकूण खर्च | ₹1,00,000 (अंदाजे) |
👉 वार्षिक नफा: ₹1.5 ते ₹2.5 लाख (योग्य व्यवस्थापनात)
सरकारी अनुदान व योजना
-
राष्ट्रीय पशुधन विकास योजना
-
नाबार्ड मार्फत कर्ज सुविधा
-
राज्य शासनाच्या शेळीपालन योजना
-
महिला व युवकांसाठी विशेष अनुदान
-
राष्ट्रीय पशुधन विकास योजना
-
नाबार्ड मार्फत कर्ज सुविधा
-
राज्य शासनाच्या शेळीपालन योजना
-
महिला व युवकांसाठी विशेष अनुदान
शेळीपालन व्यवसाय यशस्वी होण्यासाठी टिप्स
-
चांगल्या जातींची निवड करा
-
नियमित आरोग्य तपासणी करा
-
स्थानिक बाजाराचा अभ्यास करा
-
प्रशिक्षण घेतल्याशिवाय मोठ्या प्रमाणात सुरुवात करू नका
-
चांगल्या जातींची निवड करा
-
नियमित आरोग्य तपासणी करा
-
स्थानिक बाजाराचा अभ्यास करा
-
प्रशिक्षण घेतल्याशिवाय मोठ्या प्रमाणात सुरुवात करू नका
निष्कर्ष
शेळीपालन (Goat Farming) हा व्यवसाय ग्रामीण भागातील शेतकरी, बेरोजगार युवक आणि महिलांसाठी आर्थिक स्वावलंबनाचा मजबूत मार्ग आहे. योग्य नियोजन, मेहनत आणि शासकीय योजनांचा लाभ घेतल्यास शेळीपालनातून निश्चितच चांगले उत्पन्न मिळू शकते.
शेळीपालन (Goat Farming) हा व्यवसाय ग्रामीण भागातील शेतकरी, बेरोजगार युवक आणि महिलांसाठी आर्थिक स्वावलंबनाचा मजबूत मार्ग आहे. योग्य नियोजन, मेहनत आणि शासकीय योजनांचा लाभ घेतल्यास शेळीपालनातून निश्चितच चांगले उत्पन्न मिळू शकते.
शेळीपालन
Goat farming
© दीपक केदू अहिरे
नाशिक
deepakahire1973@gmail.com
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत:
टिप्पणी पोस्ट करा