स्व-काव्यांकुर (Swa-Kavyankur)

शेती, काव्य आणि सकारात्मक विचारांनी बहरलेला ‘स्व-काव्यांकुर’ हा मराठी ब्लॉग आहे. शेतीविषयक मार्गदर्शन, प्रेरणादायी लेख व लोकोपयोगी माहितीचा आस्वाद घ्या. ‘Swa-Kavyankur’ is a Marathi blog enriched with agriculture, poetry, and positive thoughts. Explore practical agricultural guidance, inspirational articles, and useful information.”

नायलॉन मांजा : आनंदाच्या आड लपलेला जीवघेणा धोका | Nylon Manja: A Deadly Threat Hidden Behind Celebration

नायलॉन मांजा : आनंदाच्या आड लपलेला जीवघेणा धोका |
Nylon Manja: A Deadly Threat Hidden Behind Celebration

पतंग उडवणे हा आपल्या संस्कृतीतील आनंदाचा, उत्साहाचा आणि सणांचा अविभाज्य भाग आहे. मकरसंक्रांत असो किंवा इतर कोणताही सण—आकाशात रंगीबेरंगी पतंग उडताना पाहणे मनाला आनंद देणारे असते. मात्र, या आनंदाच्या आड एक भीषण वास्तव लपलेले आहे—नायलॉन मांजा.

कवी दीपक केदू अहिरे यांच्या कवितेतून हा धोका अत्यंत साध्या, पण प्रभावी शब्दांत मांडला आहे—

“नायलॉन मांजा आहे जीवघेणा,
प्रतिज्ञा करा, वापरणार नाही ना…”

ही केवळ कविता नाही, तर समाजासाठी दिलेला एक इशारा आहे.

नायलॉन मांजा म्हणजे काय आणि तो घातक का आहे?

नायलॉन मांजा हा काचमिश्रित, सिंथेटिक धागा असून तो अत्यंत मजबूत आणि धारदार असतो. एकदा वापरला की तो सहज तुटत नाही, विघटित होत नाही आणि बराच काळ पर्यावरणात तसाच राहतो. याच गुणधर्मांमुळे तो मानव, पशुपक्षी आणि पर्यावरणासाठी प्राणघातक ठरतो.

दरवर्षी देशभरात नायलॉन मांजामुळे अनेक दुर्दैवी घटना घडतात—

दुचाकीस्वारांचे गळे चिरले जाणे
लहान मुलांना गंभीर जखमा होणे
पक्ष्यांचे पंख, मान, पाय अडकून मृत्यू होणे
जनावरांच्या तोंडात, पायात मांजा अडकून हालअपेष्टा होणे

कवितेतील ओळी हेच वास्तव सांगतात—

“पशुपक्ष्यांना धोका,
जिवाला फास…”

माणसासाठीही तितकाच धोकादायक

नायलॉन मांजा हा केवळ पक्ष्यांनाच नाही, तर माणसालाही तितकाच घातक आहे. अनेक वेळा रस्त्यावर लटकलेला मांजा दुचाकीस्वाराच्या गळ्याभोवती येतो आणि क्षणात गंभीर अपघात घडतो. काही वेळा तर जीवही जातो. रुग्णालयांत गळ्याभोवती खोल जखमा, शस्त्रक्रिया, कायमस्वरूपी इजा—अशी अनेक उदाहरणे दिसतात.

कवी म्हणतात—

“गळ्याभोवती जखमा,
वापरूच नका…”

ही विनंती नाही, तर गरज आहे.

पर्यावरणाचा ऱ्हास

नायलॉन मांजा हा जैवविघटनशील नाही. तो वर्षानुवर्षे झाडांवर, विद्युत तारांवर, नाल्यांत अडकून राहतो. त्यामुळे—

झाडांचे नुकसान होते
पक्ष्यांचे नैसर्गिक अधिवास उद्ध्वस्त होतात
शहरांचे सौंदर्य बिघडते
कचरा व्यवस्थापन अधिक कठीण होते

“पर्यावरणाचा ह्रास,
सगळ्यांना होतो त्रास…”

पतंग उडवण्याचा आनंद काही क्षणांचा असतो, पण त्याचे दुष्परिणाम दीर्घकाळ टिकतात.

अपघात टाळता येऊ शकतात

सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे—हे सगळे अपघात टाळता येऊ शकतात. यासाठी कोणतीही मोठी क्रांती करावी लागत नाही; फक्त एक साधा निर्णय घ्यावा लागतो—नायलॉन मांजा न वापरण्याचा.

कवितेतील आशावादी संदेश—

“मांजा न वापरून
या समस्येवर करा मात…”

कापूस, सुती किंवा पारंपरिक मांजा वापरूनही पतंग उडवण्याचा आनंद घेता येतो. स्पर्धा जिंकण्यापेक्षा जीवन जपणे अधिक महत्त्वाचे आहे.

मुलांपासून सुरुवात गरजेची

शाळकरी मुले ही समाजाची भविष्यकाळाची पिढी आहे. जर त्यांच्यातच पर्यावरण जाणीव आणि सामाजिक जबाबदारी रुजवली, तर बदल नक्की घडू शकतो. म्हणूनच ‘सकाळ’सारख्या माध्यमांनी राबवलेले उपक्रम, शाळांतील जनजागृती मोहिमा अत्यंत स्तुत्य आहेत.

“शाळेशाळेतील विद्यार्थी
दखल ‘सकाळ’च्या उपक्रमाची…”

आज विद्यार्थ्यांनी शपथ घेतली, तर उद्याचा समाज सुरक्षित होईल.

काय करायला हवे? (आपली जबाबदारी)

नायलॉन मांजा खरेदी, विक्री व वापर पूर्णपणे टाळा
कुटुंबीय, मित्र, शेजाऱ्यांना याबद्दल समजवा
मुलांना सुरक्षित पतंगउडवणी शिकवा
रस्त्यावर, झाडांवर अडकलेला मांजा दिसल्यास स्थानिक प्रशासनाला कळवा
सोशल मीडियावर जनजागृती करा

शेवटचा संदेश

पतंग उडवणे हा आनंदाचा सण असावा, अपघातांचा नव्हे. आपल्या छोट्याशा निष्काळजीपणामुळे कुणाचा जीव धोक्यात येऊ नये. नायलॉन मांजा वापरणे म्हणजे स्वतःच्या आणि इतरांच्या आयुष्याशी खेळणे होय.

कवी दीपक केदू अहिरे यांच्या शब्दांत सांगायचे तर—

“शपथ घ्या न वापरण्याची…”

आज आपण ही शपथ घेतली, तर उद्याचे आकाश अधिक सुरक्षित, सुंदर आणि मोकळे असेल.

नायलॉन मांजा नको—

सुरक्षित आनंद हवा! 🙏